Romano van der Dussen
Anoek Hofkens
Anoek Hofkens
Contributor

“Ik heb het niet gedaan”, hoe het kan dat Romano 12,5 jaar onschuldig vast zat

Romano van der Dussen zat 12,5 jaar onschuldig vast in een Spaanse cel. Toen hij vrij kwam, ging hij samen met een documentaire-team op zoek naar antwoorden. Hoe kon dit gebeuren? Researcher Jerney Zwart vertelt over de zoektocht. En waarom dit juist Romano overkwam.

Romano van der Dussen
Romano van der DussenDocumentaire 'Ik heb het niet gedaan'

“Er zijn verhalen uit de krant die je bijblijven”, vertelt Jerney. Het verhaal van Romano was er zo een. “Wat meespeelde was dat ik zelf net dertig was geworden, de leeftijd waarop Romano de gevangenis in ging. Ik kon me niet voorstellen hoe het zou zijn als het met mij zou gebeuren. Dat de komende dertien jaar van mijn leven zomaar zouden worden afgepakt. Dat greep me aan.”

De jaren van Romano werden afgepakt op 2 september 2003. Het ene moment wandelde hij met de zon in zijn gezicht over het strand van Fuengirola (Spanje), het volgende moment greep de politie hem in zijn kraag. En waar sommigen bij een soortgelijk misverstand binnen een paar uur weer vrijuit gaan, stapte Romano slechts een paar weken voor zijn 43e verjaardag weer naar buiten. De aanklacht: het verkrachten en aanranden van drie vrouwen in één nacht.

Maar hij had het niet gedaan.

Jerney: “Niets klopte aan de zaak. Er was geen dna-match, maar er was wel dna gevonden. Namelijk sperma, dat niet van Romano bleek te zijn. Er waren drie getuigen die hun verhaal wilden doen, omdat ze die bewuste avond met Romano waren geweest, maar zij werden nooit opgeroepen. Ook was er een Oslo-confrontatie, een line-up van mogelijke daders, waarbij Romano de enige witte, niet Spanjaard was.” En die Oslo-confrontatie verliep ook nog eens niet volgens de regels. “De getuigen hadden van te voren met elkaar gesproken, iets wat wettelijk gezien helemaal niet mag.”

De Spaanse gevangenis waar Romano werd vastgehouden.
De Spaanse gevangenis waar Romano werd vastgehouden.Documentaire 'Ik heb het niet gedaan'

Het ergste is nog, deze informatie is allemaal bekend. Het zit allemaal in zijn dossier, en toch moest hij zitten. Daarbij waren er meerdere berichten over de zaak van Romano in de media gekomen, maar niemand had er vervolgens echt aandacht voor.

Het telefoontje

Dat veranderde in februari 2016. Jerney: “Iedereen in Nederland had het in die tijd over de docu-serie Making a Murderer.” Daarin wordt het verhaal verteld van een Amerikaan die een moord in zijn schoenen geschoven krijgt. “Het verhaal van Romano leek wel een Nederlandse versie daarvan. Voor mij was het overduidelijk dat de feiten aantonen dat hij onschuldig was. En dit was niet iets dat ergens in een ver land afspeelde, waar het rechtssysteem totaal anders was. Dit gebeurde gewoon in Spanje, zo dichtbij. Een land dat zoveel Nederlanders ook zo goed kennen.”

Jerney twijfelde ook geen seconde aan de juistheid van de feiten die voor Romano’s onschuld pleiten. “Ik hoorde over de zaak via advocaat Rachel Imamkan van PrisonLaw, een stichting die zich inzet voor juridische hulp voor Nederlanders in het buitenland. Zij kende elk detail van zijn dossier, want ze werkte er al jaren aan. Ik had eerder met haar samengewerkt, kende haar werk en wist hoe gedreven ze was. Daarom geloofde ik haar.”

Romano van der Dussen komt vrij op 11 februari 2016
Het moment dat Romano vrij komt, op 11 februari 2016Documentaire 'Ik heb het niet gedaan'

Jerney en Rachel bleven goed contact met elkaar houden. En dan is daar ineens het moment dat Rachel haar het bericht stuurt waarin staat dat Romano vrij komt. En al over een paar weken. Op dat moment werkt Jerney als researcher voor Pauw. De hoofdredacteur, Herman Meijer, steunde haar voorstel om Romano uit te nodigen zodat hij zijn kant van het verhaal kan vertellen in de uitzending. En als hij wil, starten ze ook met een documentaire over hoe dit allemaal kon gebeuren.

Goede start

Zo stemde Romano er twee weken na zijn vrijlating in een café op Mallorca mee in om zijn verhaal te vertellen op de Nederlandse televisie. En om een documentaire te maken om te achterhalen hoe dit hem kon overkomen. Samen met regisseur Elena Lindemans en researcher Laura Pérez Peschier gingen Jerney en Romano aan de slag. Ze pluisden zijn horrorscenario uit. Waarom werd nu juist hij als dader aangewezen? Was er sprake van opzet of gerechtelijke dwaling? En hoe kon hij zo lang achter de tralies zitten terwijl er zoveel bewijs voor zijn onschuld pleitte?

Regisseur Elena Lindemans confronteert Romano met de gevonden informatie over zijn verleden.
Regisseur Elena Lindemans confronteert Romano met de gevonden informatie over zijn verleden.Documentaire 'Ik heb het niet gedaan'

Jerney: “In 2,5 jaar tijd ontdek je veel over iemand. In het begin leefde ik meteen heel erg met hem mee. Hoe meer ik over de zaak te weten kwam, hoe meer ik dacht ‘dit moet toch op te lossen zijn’. Romano had pech. Hij kreeg geen hulp van de Nederlandse staat, omdat hij al langer dan vijf jaar geleden uit Nederland geëmigreerd was." Hij had een Spaanse advocaat, maar met extra steun vanuit Nederlandse waren zijn kansen beter geweest.

Wat ook indruk maakte, was de dna-match die het gevonden sperma aan een Britse serieverkrachter en moordenaar verbond: Mark Dixie. Dit vormde de basis voor de vrijspraak van één van de aanrandingen waar Romano voor was veroordeeld. Maar aangezien de politie één aanrander zocht voor alle drie de vergrijpen, was het bizar dat de andere twee daden nog steeds op de naam van Romano stonden.

Gevecht om gerechtigheid

Jerney: “Natuurlijk had ik de ambitie om hem te helpen om zijn naam te zuiveren. Door de twee veroordelingen kan hij bijvoorbeeld niet naar de VS reizen of bepaalde banen krijgen. Maar het ging hem vooral ook om het idee. Hij had het gewoon niet gedaan. Bovendien heeft hij om deze reden ook nog steeds niet de schadevergoeding gekregen die hij verdient; hij heeft tenslotte 12,5 jaar onschuldig vast gezeten en niet slechts een paar maanden. Dat onrecht voelde ik ook heel sterk.”

Portretfoto's van Romano van der Dussen en Mark Dixie
Portretfoto's van Romano van der Dussen (l) en Mark Dixie (r)Documentaire 'Ik heb het niet gedaan'

Tijdens de zoektocht, het gevecht om gerechtigheid, komt Jerney samen met de andere documentairemakers steeds meer over haar hoofdpersoon te weten. “Ik dacht dat elke willekeurige Nederlander van het strand geplukt had kunnen worden, maar Romano had wel degelijk een geschiedenis waardoor hij op de radar van de politie stond. We zijn meer te weten gekomen over Romano dan we hadden kunnen bedenken toen we aan de film begonnen."

Geen lieverdje

“Het heeft twee jaar gekost om te begrijpen hoe het nu precies zit. Waarom dit kon gebeuren en waarom het nu juist hém overkwam. We kregen steeds beter een beeld van de man waarmee we te maken hadden. Door met hem om te gaan, maar ook door te praten met familie, vrienden en zijn voormalige advocaten.”

Romano heeft lang geprobeerd om een aantal dingen verborgen te houden, maar voor een deel is dat niet gelukt. Uiteindelijk hebben de makers Romano geconfronteerd met wat ze over hem te weten waren gekomen. Wat dat precies is, dat zie je in de documentaire. Maar het komt erop neer dat Romano geen lieverdje is.

“Dat hij het niet allemaal vertelde, snap ik wel. Want hij dacht ‘als ik dat allemaal vertel, dan gunt niemand me mijn vrijheid meer’. En wat ik ook sterk vond is dat wanneer we hem confronteerden, hij altijd eerlijk was. We weten nog steeds niet alles van hem, maar dat hoeft ook niet. We weten alles wat relevant was voor het verhaal. Romano is overigens ook heel blij dat hij alles heeft verteld. Hij hoopt dat mensen beter begrijpen wie hij is en waarom hij zo is geworden.”

Je buurjongen

De documentaire laat daarmee ook zien hoe je jeugd, de omgeving waarin je opgroeit, de kansen die je krijgt én de keuzes die je maakt, bepalen hoe je leven eruit komt te zien. Romano had net zo goed je buurjongen kunnen zijn die het verkeerde pad op is gegaan. Maar in dit geval leidde dat pad tot 12,5 jaar onschuldig vast zitten in een Spaanse cel. Het laat zien hoe dun de lijn is tussen goed en kwaad. En hoe makkelijk het helemaal verkeerd kan gaan. Ondanks de dingen die ze ontdekten, zijn Jerney, Elena en Laura altijd achter Romano blijven staan. En bleven ze geloven in zijn onschuld voor de feiten waar hij jaren voor had gezeten.

De Spaanse cel waar Romano werd vastgehouden.
De Spaanse cel waar Romano werd vastgehouden.Documentaire 'Ik heb het niet gedaan'

Jerney: “Rachel heeft ooit tegen me gezegd: ‘Alle gevangenen zeggen in het begin onschuldig te zijn, maar alleen de echte onschuldigen kunnen dit jarenlang volhouden en blijven roepen. Daar heb ik vaak aan gedacht. Dat is Romano.”

Spaanse koorts

Alles bij elkaar genomen, lijkt het erop dat Romano al die tijd heeft moeten zitten omdat op die bewuste dag in 2003 de Spaanse politie meteen een dader wilde aanwijzen. Iemand die ze direct konden oppakken en vastzetten. Kort voor de bewuste nacht hadden er al meerdere aanrandingen plaatsgevonden in dezelfde regio. Dat is niet bepaald een reclamespotje voor het toerisme. En Spanje was als de dood dat toeristen zouden wegblijven, aangezien de kustplaatsen daar volledig afhankelijk van zijn. Jerney: “Volgens mij heeft dat een hele grote rol gespeeld in de snelle veroordeling van Romano.”

Romano gaat een nieuw leven opbouwen in Mallorca.
Romano gaat een nieuw leven opbouwen in Mallorca.Documentaire 'Ik heb het niet gedaan'

Jerney en Romano spreken elkaar nog steeds. Soms wekelijks, soms eens in de maand. Hij lijkt zijn leven nu redelijk op orde te hebben, zegt Jerney. Onlangs heeft hij zijn vaarbewijs gehaald. Hij is van plan om op Mallorca te blijven en als schipper boten te varen voor toeristen.

Voor hem is de zoektocht van de afgelopen jaren heel confronterend geweest. “Door terug te gaan naar Nederland, naar plekken waar hij geen jaren was geweest, kwam er veel naar boven. Zonder ons had hij de zoektocht misschien nooit afgemaakt, of was hij er misschien nooit aan begonnen. Maar het heeft hem ook veel gebracht. Boven alles de erkenning dat zijn proces inderdaad niet eerlijk is verlopen. Maar ook dat er mensen zijn die hem geloven en de zaak met hem wilden onderzoeken. Daarbij kan zijn verhaal gerechtelijk gezien ook nog anders aflopen, maar dat moet nog duidelijk worden. Voor nu is het vooral heel belangrijk voor hem om te weten: er zijn mensen die weten dat ik het niet heb gedaan.”

‘Ik heb het niet gedaan’ wordt maandag 28 januari uitgezonden om 20.25 uur op NPO2.