schoen
Foto van Eva Jinek

Hoe de hak veranderde van typische mannenmode naar vrouwelijk paradepaardje

Hoge hakken, echte liefde? Nou, soms doen ze ook verrekte pijn. Tegenwoordig hoeven alleen vrouwen dit leed te verdragen. Maar vroeger was de hak nog exclusief voor mannen. Waarom hebben zij de hak collectief uitgedaan?

schoen
Vroeger was de hak een typisch mannenitem

Toen Elizabeth Semmelhack na een tentoonstelling over Chinees schoeisel overladen werd met vragen over de oorsprong van de hoge hak, besloot ze om eens in de geschiedenis van deze beroemde schoen te duiken. De conservator van het Bata Shoe Museum in Toronto was zelf ook wel benieuwd waarom de hak nou een typische vrouwenschoen was geworden.

Strijdlustige Perzische paardrijders op hakken

Tijdens het speurneuzen kwam ze erachter dat 10e-eeuwse Perzische mannen de eersten waren die zichzelf op een verhoging plaatsten. Dat deden ze overigens vooral om technische redenen, de hak zorgde er namelijk voor dat soldaten tijdens het paardrijden niet uit hun stijgbeugels zouden schieten.

Het duurde even, maar toen Engelse en Nederlandse mannen in de 16e eeuw tijdens een textielruil in het Iraanse rijk kennis maakten met de hak, namen zij deze gewoonte over. Zij maakten er in plaats van een handig item, een echt mode-item van. De hak werd zelfs zo populair dat in de 17e eeuw het grootste gedeelte van de aristocratische Europese mannen hakken droeg.

Androgyne modetrend in de 17e eeuw

Zoals dat wel vaker in de mode gebeurt, sloeg de trend ook over naar het andere geslacht. Het duurde daarom niet lang voordat ook vrouwen op hoge hakken liepen. "Er was in die tijd een modetrend onder sommige vrouwelijke waaghalzen, die kledingstukken uit de mannelijke garderobe overnamen," zegt Semmelhack. Mannelijke hoeden met grote pluimen werden gedragen en rond 1620 waren er zelfs vrouwen die wapens droegen om er nog mannelijker uit te zien. Ondanks dat deze vrouwen door een grote groep voor gek verklaard werden, kregen zij vanuit een kleinere groep ook lof vanwege hun gevoel voor mode en lef.

De verlichting: change of plans

Tegen het einde van de 17e eeuw ging het roer om en kwam er een einde aan deze androgyne kledingstijl. Verlichtingsideeën voerden de boventoon en de nadruk kwam te liggen op rationaliteit en bruikbaarheid. “Weg met die ongemakkelijke hakken dus. Die zorgen tenslotte alleen maar voor pijnlijke voeten,” dachten aristocratische mannen. De monochrome look met platte schoenen werd het nieuwe “hip” voor mannen én dus mochten de hakken bij het grof vuil.

Daarnaast zorgde het uit de mode raken van de androgyne kledingstijl voor een vernieuwde kijk op het onderscheid in de maatschappij. Het verschil tussen man en vrouw  werd belangrijker dan het klassensysteem "Mannen werden neergezet als rationeel, terwijl vrouwen werden afgeschilderd emotioneel. En mode werd een manier om deze verschillen te laten zien." De kenmerken die aan mannen en vrouwen worden gekoppeld, zijn wat ons betreft een beetje kort door de bocht.

Van goedkope en onaantrekkelijk naar sexappeal

Vanaf de verlichting gingen mannen dus weer over op plat schoeisel. Wel zo praktisch. Het duurde vervolgens niet lang voordat  hoge hakken werden geassocieerd met zogenaamd vrouwelijke trekken zoals frivoliteit en irrationaliteit. Vrouwen op hakken werden zelfs gezien als goedkoop of onaantrekkelijk. Dat is nog eens wat anders dan de sexappeal die we nu met hoge hakken associëren.

Dat het modebeeld zo snel veranderde en het negatieve imago van de hak zo snel verspreid werd, hebben we te danken aan het imperialisme. Gelukkig werd de hyper vrouwelijke reputatie van de hak in de 19e eeuw, mede dankzij de telegraaf, nóg sneller verspreid. Vandaag de dag worden hakken daarom alleen nog gezien als vrouwelijk en niét als als een teken van goedkope of slechte smaak. Semmelhack zegt: "Uiteindelijk zijn hakken gewoon dingen. We kunnen kiezen wat voor betekenis we er aan willen geven."

In dat geval, zijn we natuurlijk erg benieuwd wanneer het moment komt dat we onze vaders, opa’s, vrienden en geliefden weer op hoge hak zien verschijnen.

Bron: 
quartzy