Marwa al-Sabouni
Vivienne Benard
Vivienne Benard
Stagiair webredactie

Architectuur heeft invloed op vrede en verdeeldheid, volgens Marwa al-Sabouni

Marwa al-Sabouni, architect met een visie, woont in Homs, Syrië, een stad grotendeels bezweken onder het oorlogsgeweld tussen ISIS en het leger van Assad. Ze koos ervoor om te blijven wonen in het oog van de storm. We spraken haar over de ontwrichtende werking van architectuur op een gepolariseerde samenleving.

Marwa al-Sabouni
Marwa al-SabouniVormgeving Estelle Schiricke

Marwa (1981) behaalde haar PhD in Islamitische architectuur en kreeg internationale bekendheid door haar TED-talk en haar boek 'The Battle for Home'. Haar visie op architectuur biedt inzichten voor alle gepolariseerde samenlevingen ter wereld.

Sinds twee jaar is de rust in Syrië wedergekeerd. Hoewel het land officieel veilig is en er niet meer wordt gevochten, is de destructieve strijd nog altijd voelbaar.

"Meer dan 60 procent van de gebouwen in Homs is volledig of gedeeltelijk platgegooid en onbewoonbaar gemaakt. In de delen van de stad die nog wel overeind staan, probeert men om de draad stukje bij beetje weer op te pakken. Op het oog spelen hier weinig problemen, maar veel mensen hebben te maken met armoede en werkloosheid."

Er is (in Homs) een contrast zichtbaar tussen leven en dood die voor ons normaal is geworden

Marwa al-Sabouni

Toch is er ondanks de problematiek ook weer ruimte voor bedrijvigheid op straat. Een gekke gewaarwording, want de helft van de stad ligt letterlijk nog in puin.

"Het leven gaat door zoals gewoonlijk, maar als je de straat oversteekt, kom je in een spookstad. Het is een schril contrast tussen leven en dood, een die voor ons normaal is geworden. Mensen kijken niet meer op van het puin."

Blokken beton

Ooit was Homs, zoals vele andere plekken in Syrië, een smeltkroes van verschillende culturen, religies en sociale standen. Deze leefden in harmonie samen. Jaren later ziet de maatschappij in Syrië, getekend door de oorlog, er heel anders uit. Hoe kon het zover komen?

Verwoesting in Syrische straat
Verwoesting in Syrische straatGetty Images

Hoewel de oorlog een complexe voorgeschiedenis kent, is één van de oorzaken te herleiden naar de structuur van deze omgeving, denkt Marwa.

"Wanneer je je niet thuis voelt en ook je omgeving gevoelsmatig niet met anderen deelt, wordt het makkelijker om deze te vernietigen."

Architectuur speelt hierin een grote rol. Het ooit zo gemengde Homs is door de jaren heen veranderd in een plek die werd getekend door onvoltooide blokken beton, achterstallig onderhoud en verwoesting van historische plekken. In plaats van mensen samen te brengen heeft de architectuur van deze stad juist gezorgd voor fysieke en symbolische verdeeldheid in de gemeenschap.

Voor de oorlog leefde zo’n 40 procent van de Syrische bevolking in achterstandswijken, plekken met slechte infrastructuur en voorzieningen. Mensen werden voornamelijk gegroepeerd op basis van achtergrond, religie of klasse. Volgens Marwa maakt het leven in een heuse ghetto conflicten met 'anderen' makkelijker.

Toekomstperspectief

Daarom pleit Marwa voor een bewuste wederopbouw van Homs en de rest van Syrië, om dezelfde fouten in de toekomst te voorkomen. Het is daarbij belangrijk om een harmonieuze omgeving te creëren die uitnodigend werkt, en niet alleen de élite bedient.

Op de vraag of ze serieus wordt genomen in haar missie antwoordt ze vrij resoluut: "Nee. Mensen hebben momenteel geen aandacht voor mijn plannen. En de wensen en overwegingen van inwoners worden vooralsnog niet meegenomen in het proces van wederopbouw."

Ze houdt hoop

Toch heeft Marwa het gevoel een bijdrage te kunnen leveren aan haar omgeving. Het is één van de redenen waarom ze besloot te blijven. Ze beseft dat niet iedereen de 'luxe' had om te kiezen, sommigen werden door de nood gedwongen.

Hoewel Marwa zelf haar beweegredenen niet groter wil maken dan ze zijn, toont haar beslissing de spirituele kant van haar karakter:

"Het leven draait om uitdagingen, om geduld en om wat je bijdraagt aan je omgeving. Door te blijven, kunnen we op zijn minst wat positieve invloed uitoefenen op onze leefomgeving. Dit is onze plek, ons thuis, en hier leeft onze waardigheid. We willen later terug kunnen kijken met het gevoel dat we misschien iets hebben kunnen betekenen voor onze kinderen."

De ontmoeting met Marwa vond plaats in Leiden op het symposium van de Veerstichting. De gedreven vrouw bewoog zich met veel enthousiasme onder het publiek. Ze sprak een groot gezelschap van jong en oud toe, in het kader van 'de grenzen aan maakbaarheid'.