Foto van Eva Jinek

Zo kwam de leugen van Halbe Zijlstra boven tafel

Halbe Zijlstra geeft toe dat hij Poetin nooit heeft ontmoet. En dat terwijl de minister van Buitenlandse Zaken daar eerder trots over oreerde. Politiek verslaggever Natalie Righton en Phillippe Remarque, hoofdredacteur van de Volkskrant, vertellen hoe de leugen boven tafel kwam.

Beeld van de video

Het bewuste interview van Nathalie Righton met Zijlstra vond plaats toen Zijlstra net terug was uit Japan en hij wat vermoeid oogde. Na maanden lang niet bevestigen, niet ontkennen, gaf hij nu zijn leugen meteen toe. "Toen ik hem confronteerde met de vraag 'Hoe kan het nou dat Van der Veer blijft volhouden dat je er niet bij was?', antwoordde hij: ‘Omdat het niet klopt.’ Ik viel toen zelf ook een beetje stil, omdat ik na weken trekken eigenlijk niet meer verwachtte dat hij nog zou gaan toegeven."

Toch niet zo'n anonieme bron

Een week voor zijn aantreden als minister van Buitenlandse Zaken werd alom de vraag gesteld waarom juist Zijlstra met zo weinig buitenlandervaring die positie zou moeten vervullen. Vanuit de VVD werd gesteld: ‘Hij kent zijn pappenheimers, hij weet echt wel hoe de wereld in elkaar zit,’ refererend aan de Poetin anekdote. Ook werd vanuit de VVD toen al expliciet de naam van Jeroen van der Veer genoemd. So far voor ‘anonieme bron’

Poetin ontvangt weinig Nederlanders  

Righton vond het toen al een erg onaannemelijk relaas. De ontmoeting met Poetin zou namelijk plaatsgevonden hebben voordat Halbe politicus was, toen hij gemeenteraadslid was in Utrecht. "Als je weet dat Poetin twee tot drie Nederlanders per jaar ontvangt, en dan heb je het over de koning of een topman, klinkt het verhaal van Zijlstra wel erg onwaarschijnlijk. Het is alsof de IT-man van de Volkskrant ineens bij Trump op bezoek is."

Haar argwaan was gewekt. Half oktober vorig jaar al benaderde ze Jeroen van der Veer. De oud topman zat hier helemaal niet op te wachten. Hij moest echt gewaarschuwd worden dat hij door deze situatie in opspraak zou kunnen komen, voordat hij mee wilde werken. Uiteindelijk vertelde Van de Veer dat Zijlstra helemaal niet bij het gesprek met Poetin aanwezig was.

Volledig uit de context

Hij vertelde wél dat hij een keer met Zijlstra had gesproken over zijn ontmoeting met Poetin, in de tijd voordat deze politiek actief werd. Volgens hem had Zijlstra zijn woorden echter verkeerd geïnterpreteerd. Poetin had volgens Van der Veer wel gereflecteerd over zijn fantasieën over Groot Rusland en hoe dat dan vroeger was. Maar dat was in een historische context. Zijn woorden waren niet bedoeld als een voornemen om militair te gaan ingrijpen en dus ook niet op te vatten als geopolitieke dreiging.

Geen andere keus

Volgens Phillippe Remarque wilde de Shelltopman zijn bekentenis eigenlijk ‘off the record’ houden. Dat is niet gelukt, omdat Zijlstra gisterochtend ineens kwam met de publieke mededeling dat 'de Volkskrant met ‘zijn anonieme bron’ gesproken had en dat die zijn woorden had bevestigd.’ "Omdat de krant toen ineens als een getuige à decharge werd, werden ze min of meer gedwongen om de naam van de topman bekend te maken. Als we op die manier misbruikt worden kunnen we niet anders dan die afspraken laten vervallen en vertellen hoe de vork écht in de steel zat."

Volgens Remarque betreft het niet zomaar een leugentje om bestwil, de inhoud is enorm aangedikt door Zijlstra. "Als deze leugen niet erkend wordt blijft het feitelijk het officiële kabinetsstandpunt voor Nederland. Ik denk dat je op die manier niet goed met Moskou kunt praten. Zeker niet in een tijdperk waarin wij met Moskou op gespannen voet staan juist over wat nu de waarheid is.”

Zo gaat het verder

Vandaag is er een spoeddebat over de positie van Halbe Zijlstra. Is zijn positie nog wel houdbaar? Righton: “Tot nu toe heeft de coalitie hem beschermd. Er wordt alleen maar gezegd dat onverstandig was van Zijlstra, maar dat de inhoud van zijn boodschap wel degelijk klopt. De oppositie is echter bikkelhard. Er wordt al over aftreden en dergelijke gesproken. Wat er vandaag staat te gebeuren is dus nog gewis.