Waarom de versplintering van Europa goed nieuws is voor onze democratie
Foto van Eva Jinek

Waarom de versplintering van Europa goed nieuws is voor onze democratie

De uitslagen van de EU-verkiezingen laten een versplinterd Europa zien. Maar volgens correspondent Jon Henley zou dit zomaar eens heel goed kunnen zijn voor de democratie in Europa. Aan The Guardian legt hij uit waarom.

Waarom de versplintering van Europa goed nieuws is voor onze democratie
Waarom de versplintering van Europa goed nieuws is voor onze democratieTom Grimbert, Unsplash

Volgens de Britse krant laten zowel de nationale verkiezingen als de EU-verkiezingen zien dat het politieke landschap van Europa steeds meer versplinterd raakt. Grote partijen verliezen zetels, terwijl kleine partijen juist aan macht winnen. Die verdeeldheid heeft deze week ook het Europese Parlement bereikt.

In de aanloop naar de verkiezingen was er vooral veel aandacht voor de opkomst van extreem rechtse en populistische partijen. Partijen die een einde willen maken aan het regerende middenblok en de macht van de Europese Unie in willen perken.

Eurosceptische bondgenoten

Om dat te bewerkstelligen zijn de partijen op zoek naar Europese bondgenoten. Zo probeert de Italiaanse Matteo Salvini, voorman van de partij Lega, een alliantie te vormen met andere nationalistische partijen zoals het Rassemblement National van Marine Le Pen en de Vrijheidspartij van Oostenrijk.

De vermeende alliantie van Salvini breidt de bestaande groep rechtse Eurosceptici uit, en als je daar ook de conservatieve nationalisten en de extreemlinkse troepen aan toevoegt, lijkt het erop dat het ‘minder EU’-kamp misschien wel een derde van het Europese Parlement omvat.

Het midden verliest machtspositie

Voor het eerst sinds 1979, toen de eerste Europese verkiezingen werden gehouden, verliezen de middenpartijen hun meerderheid in het Parlement. In belangrijke lidstaten zoals Italië, Griekenland, Polen en Frankrijk behoort de meerderheid niet langer tot de Europese Volkspartij of de Partij van Europese Sociaaldemocraten. Daarmee verliezen de partijen niet alleen zetels in het parlement, maar ook hun gezamenlijke meerderheid.

De versplintering die The Guardian beschrijft, zien we terug in winst voor liberale Democraten (mede dankzij Macron), de ‘Groene’ partijen en nationalisten, zoals Salvini’s Lega. Maar ook al winnen de Eurosceptici aan macht, binnen die partijen is er genoeg verdeeldheid te bespeuren. Kijk maar naar het Nederlandse partijbestel waarin de Partij voor de Vrijheid, Forum voor Democratie, Socialistische Partij en Partij voor de Dieren tot deze groep behoren. Net als in de rest van Europa, verschillen deze Nederlandse partijen veel van elkaar als het gaat om ideologie en beleid.

Beleid en beslissingen worden moeilijker

Zo hebben de conservatief-nationalistische partij van Polen en de rechtse partij ‘Zweden Democraten’ geen vertrouwen in Salvini en zijn banden met Vladimir Poetin. En terwijl Le Pen zich wil verzetten tegen ongecontroleerde globalisering, zijn andere partijen juist voor een complete vrije markt.

Ook als het om migratie gaat, zijn veel partijen het oneens. Salvini wil een quotum instellen voor alle Europese landen waardoor de druk van de Zuid-Europese grenzen vervalt, maar veel Oost-Europese lidstaten zien zo’n oplossing absoluut niet zitten.

Al met al zorgen deze ontwikkelingen ervoor dat het moeilijker wordt om EU-wetgevingen er doorheen te krijgen. Er zullen meer ‘ad hoc coalities’ worden gevormd, die de besluitvorming over gevoelige onderwerpen zoals begrotingen, grensbeveiliging en klimaatbeleid volgens The Guardian moeilijker zullen maken.

Goed voor de democratie

Toch denkt Europa correspondent Jon Henley dat een verdeelde EU nog niet zo slecht hoeft te zijn. Agata Gostyńska-Jakubowska van The Centre for European Reform legt uit: “Het zou een zegen kunnen zijn voor de Europese democratie. Doordat er meer politieke concurrentie plaatsvindt op EU-niveau, zal er ook meer publieke belangstelling komen voor de verkiezingen voor het Europees Parlement. Dat zou een gezonde ontwikkeling voor zijn voor de Europese Unie.”

Eén van de thema's tijdens de EU-verkiezingen was het klimaat
Eén van de thema's tijdens de EU-verkiezingen was het klimaatANP

Ook Nederlands historicus Luuk van Middelaar denkt dat een gedegen oppositie uiteindelijk een versterking kan zijn voor het Europees Parlement. Zeker als de oppositie meer doet dan enkel roepen vanaf de zijlijn.

Tot nu toe probeerde de EU hun debatten altijd zoveel mogelijk te ‘depolitiseren’, om zich daarmee te richten op technische en procedurele oplossingen. Maar volgens Van Middelaar heeft de Europese Unie daardoor wel een geloofwaardigheidsprobleem gekregen in de afgelopen jaren.

Een meer oprecht politiek debat zou het parlement juist sterker maken, aldus de historicus. “Het zou een geloofwaardiger en completer beeld schetsen van de publieke opinie binnen de EU.”

De gecompliceerde maar toch redelijk comfortabele pro-Europese meerderheid, is volgens The Guardian weliswaar een minder opwindend verhaal dan de ‘populistische vloedgolf’ die het fundament onder de EU wegslaat. En toch lijkt het erop dat dit het resultaat is van de verkiezingen, besluit de Britse krant. En dan moeten we natuurlijk ook nog afwachten wat een eventuele Brexit voor gevolgen heeft.

Lees het hele artikel en de analyse van Jon Henley via de link hieronder.

Bron: 
The Guardian