Vrouwen achter het stuur
Isabel Bolle
Isabel Bolle
Contributor

Saoedische vrouwen mogen straks autorijden, maar juich niet te vroeg

“We moeten ons niet laten verblinden,” waarschuwt promovenda Annemarie van Geel. Want hoewel dit een mijlpaal is voor vrouwen in Saoedi-Arabië, zit er ook een donker randje aan dit historische moment. 

Instructeur leert vrouw om auto te rijden
In Saoedi-Arabië mogen vrouwen straks hun rijbewijs halen, maar wat zit hier achter?Getty

Komende zondag is het zover: dan mogen vrouwen in Saoedi-Arabië met de auto de weg op. Met het stuur in eigen handen welteverstaan. Maar er lijkt iets raars aan de gang. Want sommigen van de activistes die zich jarenlang hebben ingezet voor het recht van vrouwen om auto te mogen rijden, zijn in de afgelopen weken gearresteerd. Best vreemd aangezien juist datgene waar zij al die jaren voor streden, nu door de autoriteiten wordt ingevoerd. Hoe zit dat? En is deze nieuwe wet wel écht een succes voor vrouwen, of enkel een strak geregisseerde pr-stunt?

We besloten het te vragen aan Annemarie van Geel. Zij is zelfstandig Midden-Oosten deskundige en promoveert binnenkort op het onderwerp van female-only én gemengde publieke ruimtes in Saoedi-Arabië en Koeweit. Ze volgde de ontwikkelingen in Saoedi-Arabië de afgelopen jaren op de voet, en duidt dit nieuws dan ook graag voor ons.

Annemarie van Geel
Annemarie van Geel volgt de ontwikkelingen in Saoedi-Arabië op de voetGilad Cohen

Ten eerste gefeliciteerd! Je bent namelijk na jarenlang onderzoek bijna gepromoveerd. Je onderzoek draait om gendersegregatie. Wat moet ik daarbij voorstellen?

 

“Dankjewel! Gendersegregatie is de scheiding van mannen en vrouwen op openbare plekken. Voorbeeld: de redactie waar je nu zit, daar zitten ook mannelijke collega’s. Maar stel je nu voor dat alle werkplekken gescheiden zijn en dat jij via een aparte ingang naar binnen moet in de ochtend.”

Lijkt me zeer onpraktisch.

 

“Precies, maar dat is dus een situatie die wijdverspreid is in Saoedi-Arabië. Je komt elkaar gewoon niet tegen. Ik was nieuwsgierig. Hoe is dat nou voor vrouwen? Hoe ga je daarmee om? Denk maar eens even terug aan hoe je –tot nu toe - de dag hebt beleefd. Je bent waarschijnlijk met de trein naar werk gegaan, hebt misschien ergens koffie gehaald en vanavond wil je misschien naar de sportschool. Stel je nu eens voor hoe je die dag zou beleven als je al het contact met mannen moest vermijden. Dat is een hele opgave!”

Saoedische vrouwen lopen in een groepje
Onder Saoedische vrouwen bestaan ook verschillende meningen over een gesegregeerde samenlevingGetty

Wat vinden die vrouwen daarvan?

 

“Van alles! Ik heb voor mijn onderzoek verschillende Saoedische vrouwen gesproken. Van activistes en zakenvrouwen, tot vrouwelijke islamitische predikers. Wat me opviel is dat deze vrouwen allemaal hele andere visies op de segregatie hebben. Sommigen zijn tegen, maar anderen juist voor.”  

 

Had je dat verwacht?

 

“Nou, het interessantste en verrassendste vond ik nog wel de groep vrouwen die uit principe tegen gendersegregatie is, maar toch vindt dat er gescheiden plekken mogen zijn. Want vrouwen die niet willen mengen met mannen - of die dat van hun voogd niet mogen - kunnen dan tóch studeren, werken, of gezellig wat gaan drinken met vriendinnen. Als die scheiding niet meer zou bestaan, is er opeens een groep vrouwen die veel moeilijker of misschien zelfs wel helemaal niet meer mee kunnen doen aan het openbare leven.”

 

Komende zondag - 24 juni -  mogen vrouwen dus autorijden. Wat houdt dat praktisch in? Zien we ze massaal door de straten karren?  

 

“Ik denk zeker dat vrouwen gelijk de weg op gaan- de eerste rijbewijzen zijn al uitgegeven. Autorijden was voor vrouwen nooit wettelijk verboden, maar rijbewijzen werden gewoon nooit verstrekt. Vrouwen die al een buitenlands rijbewijs hebben en die gelijk kunnen omzetten, zullen waarschijnlijk als eerste rondrijden.”

“Autofabrikanten spelen ook goed in op de ontwikkelingen. Toen in september bekend werd gemaakt dat vrouwen in juni hun rijbewijs zouden kunnen halen, verschenen er al reclames die hiermee aan de haal gingen. Want het blijft voor hen natuurlijk ook gewoon een kans op economisch gewin.”

Je hebt de social media cookies niet geaccepteerd.

Om bovenstaande inhoud te bekijken moet je de social media cookies accepteren. Hierdoor kan je social media berichten zien, delen en erop reageren.

Wijzig cookie instellingen

Je hebt de social media cookies niet geaccepteerd.

Om bovenstaande inhoud te bekijken moet je de social media cookies accepteren. Hierdoor kan je social media berichten zien, delen en erop reageren.

Wijzig cookie instellingen

Je hebt de social media cookies niet geaccepteerd.

Om bovenstaande inhoud te bekijken moet je de social media cookies accepteren. Hierdoor kan je social media berichten zien, delen en erop reageren.

Wijzig cookie instellingen

Vrouwen mogen dus bijna autorijden, toch zitten sommigen van de vrouwen die verantwoordelijk zijn voor dit succes nu in de cel. Wat is daar aan de hand?  

 

“Ja, eigenlijk is het héél dubbel wat daar gebeurt. Verschillende generaties vrouwen hebben zich jarenlang ingezet voor het recht om auto te rijden. Al in 1990 werd het eerste protest hiervoor georganiseerd. Dat is bijna 30 jaar geleden. Nu is het eindelijk zover, maar worden de activistes die zich jarenlang hebben ingezet voor autorijden gearresteerd.”

“Voor de overheid is het belangrijk dat het lijkt alsof zij degene is die centraal staat in dit hervormingsproces, niet de activistes. Het oppakken van activistes is dan ook een manier van de overheid om aan te geven: dit is de grens. Krijg maar geen rare ideeën om nog iets af te dwingen. Voor nu is het tot hier en niet verder.”  

Vrouw achter het stuur
De Saoedische overheid laat duidelijk merken de touwtjes in handen te hebbenGetty

“Afgelopen september kregen activistes al een telefoontje van de overheid. Dat ze zich niet dienden uit te spreken over het nieuws dat vrouwen vanaf juni achter het stuur konden plaatsnemen. Niet positief en ook niet negatief. De boodschap was duidelijk: de overheid claimt de credits, niet de activistes.”

Vrij autoritair dus?

 

“Precies. Wat we éigenlijk zien met deze arrestaties is een autoritair bewind dat haar grip op de samenleving verstevigt. ‘Zonder ons geen hervorming,’ is de boodschap. De koninklijke familie wil graag op de troon blijven zitten. De ruimte voor dissidente stemmen – van vrouwen én van mannen – wordt daardoor nóg kleiner.”

En die hervormingsgezinde kroonprins Mohammed bin Salman waar we allemaal zo enthousiast over zijn? Hij heeft tenslotte met Oprah en The Rock gezellig om de tafel gezeten.

 

“Mohammed bin Salman snapt heel goed waar het Westen gevoelig voor is. Het opheffen van het verbod op autorijden past in een breder hervormingsproces dat de autoriteiten hebben ingezet. Er worden bioscopen geopend, vrouwen mogen voetbalstadions in en nu dus ook autorijden."

We moeten niet vergeten dat de mensenrechtensituatie in het koninkrijk heel slecht blijft

Annemarie van Geel

Klinkt niet slecht toch?

 

“Klopt, maar we moeten ons niet laten verblinden. De Saoedische overheid is zich héél bewust van de westerse blik. Wij kijken met veel interesse naar deze ontwikkelingen. Het spreekt enorm tot onze verbeelding. Daarom wordt bin Salman de laatste tijd onthaald als hervormer. Maar vergis je niet: zijn motivatie is natuurlijk ook economisch en politiek. We moeten niet vergeten dat de mensenrechtensituatie in het koninkrijk heel slecht blijft.”

 

Hoe zie jij de toekomst van vrouwen in Saoedi-Arabië? Komen er nog meer veranderingen aan wat betreft de positie van de vrouw?

 

“Koffiedik kijken is sowieso ingewikkeld, daar moet je mee uitkijken. Maar er zijn zeker andere wetten waartegen wordt geprotesteerd. Bijvoorbeeld het voogdijschapsysteem. In Saoedi-Arabië zijn vrouwen namelijk in veel situaties afhankelijk van de toestemming van hun voogd, vaak hun man of vader. Als ik aan vrouwen die ik interviewde vroeg wat voor hen nu het belangrijkste was om te veranderen, dan kwam voogdijschap héél vaak naar voren. We moeten kijken hoe dat zich de komende tijd gaat ontwikkelen.”