Veerle Weustink
Veerle Weustink
Online redacteur

Marienetta wilde naar West-Berlijn

Het is 28 jaar geleden dat de Berlijnse muur viel. Marienetta Jirkowsky heeft die dag nooit mee mogen maken. Ze stierf in 1980, terwijl ze van Oost- naar West-Berlijn probeerde te vluchten. Redacteur Veerle Weustink woonde zelf in Berlijn en vertelt waarom ze elk jaar stilstaat bij deze dag

Als je in Berlijn vanaf het Mauerpark in westelijke richting loopt, vind je midden in yuppenparadijs Prenzlauerberg de Gedenkstätte Berliner Mauer. Dit is het Herdenkingspark ter nagedachtenis aan de officiële ‘muurdoden’. De 138 mensen die neergeschoten zijn, terwijl ze van Oost- naar West-Berlijn probeerde te vluchten.

Als je langs de winkeltjes vol met Berlijnse muur-prullaria loopt en dieper het park ingaat, zie je daar een monument in de vorm van een lange muur. Hierop staan alle foto’s en namen van de mensen die hun dood gevonden hebben in de zogenaamde Todesstreifen: het gebied van pakweg 100 meter tussen de westelijke en de oostelijke muur.

138 foto’s van muurdoden, waarvan de eerste stierf in 1961 en de laatste in 1989.

Het 'Fenster des Gedenkes' bij de Gedenkstätte Berliner Mauer. Foto: Berlinmur.dk

Marienetta Jirkowsky

​In 2015 studeerde ik een half jaar in Berlijn en liep ik regelmatig langs dit monument. Omdat het in een mooi park ligt, maar vooral om meer te leren over de impact van deze muur die bijna dertig jaar dwars door mijn tijdelijke woonplaats heen kronkelde. Eén van deze foto’s bleef in mijn hoofd zitten, ook nadat ik weer terug verhuisde naar Nederland. De foto van Marienetta Jirkowsky, een jonge vrouw van achttien, die in 1980 tevergeefs probeerde West-Berlijn te bereiken.

‘Micki’

Een jaar voordat Marienetta geboren was, werden Oost-en West-Duitsland van elkaar gescheiden. Ze werd geboren achter het IJzeren Gordijn en groeide op in Spreenhagen Oost-Duitsland. Haar vrienden noemde haar ‘Micki’ en beschreven haar als ‘een vrijgevochten en vrolijk persoon’. Eén van haar vrienden, Falko Vogt, legde later uit dat ze ‘gewoon in vrede wilde leven, zonder problemen en zonder restricties’.

Met zijn drieën

Falko wilde ook al heel lang weg uit Oost-Duitsland. Hij en Marienetta ontmoetten Peter Wiesner in de lente van 1980. Toen ze erachter kwamen dat ook Peter niet langer onder het communistische regime van Oost-Duitsland wilde leven, besloten ze met z'n drieën de vlucht te wagen.

Een plek om te ontsnappen

Op 21 november 1980 namen de drie de trein naar Oost-Berlijn, op zoek naar een goede plek om te ontsnappen. Dit werd een plek in de buurt van de Hohen Neuendorf S-Bahn, ver weg van de stad en met meer kans om ongezien over de twee muren te klimmen die hen scheidden van West-Berlijn. Om half vier ‘s ochtends klommen de drie, met behulp van een gestolen ladder, over de eerste muur. Falko en Peter gingen eerst en wisten over de 2,5 meter hoge muur heen te komen zonder het alarm af te laten gaan. Marienetta volgde hen, maar had minder geluk. Het alarm ging af.

Falko Vogt wijst de plek aan waar ze over de Berlijnse muur heen klommen. Foto: Chronik der Mauer

Het tweede obstakel

Ondertussen hadden Falko en Peter het tweede obstakel al bereikt: de 3,5 meter hoge muur van West-Berlijn. Met behulp van een tweede ladder lukte het Falko en Peter nét om de bovenkant van de muur vast te grijpen en zich op te trekken.

Toen klonken er schoten.

Falko sprong over de muur heen, naar West-Berlijn. Peter bleef liggen op de muur om Marienetta te helpen, die niet lang genoeg was om de bovenkant van de muur vast te grijpen. Peter strekte zijn hand naar haar uit om haar omhoog te trekken.

Op deze plek klommen Marienetta, Peter en Falko over de muur. Foto: Chronick der Mauer

Todesstreifen

Marienetta had net de top van de muur bereikt, toen een kogel haar raakte. Ze viel van de ladder in de Todesstreifen; the death strip. Peter viel ook, maar hij belandde aan de andere kant van de muur. Veilig in West-Berlijn.

Marienetta overleed om half 12 in de ochtend, in een Oost-Duits ziekenhuis vanwege de schotwonden in haar buik. Ze was de 125ste persoon die neergeschoten werd bij de Berlijnse muur en het jongste vrouwelijk slachtoffer van de muur. Je kan haar foto nu nog steeds zien bij de Gedenkstätte Berliner Mauer, tussen de foto’s van de andere 137 mensen die hun dood vonden bij de Berlijnse muur.

Marienetta wilde naar West-Berlijn

Haar foto bleef maar in mijn hoofd zitten. Marienetta leek namelijk sprekend op foto’s van mijn moeder en haar vriendinnen in de jaren tachtig. Hetzelfde korte haar, dezelfde plastic oorbellen en een vrolijke glimlach. Alleen was Marienetta geboren in Oost-Berlijn, en wilde ze naar West-Berlijn.

Vluchten voor vrijheid

Ik kon – en kan nog steeds - niet bevatten hoe je zo jong de keuze maakt om zo’n levensgevaarlijke tocht te ondernemen. Dat je alles wil riskeren voor een vrijheid waarover je alleen hebt gehoord in verhalen en popliedjes. Dat je een ladder pakt en de honderd meter rent naar een plek waar je wél je dromen waar kan maken.

De Berlijnse muur is in 1989 gevallen, bijna 5 jaar voordat ik geboren was. Ik ken niet anders dan een vrij Europa, waarin iedereen kan gaan en staan waar hij of zij wilt. Maar toch denk ik elk jaar op deze dag aan Marienetta en de keuze die zij heeft gemaakt. Een keuze om te vluchten voor vrijheid.

Op 9 november 1989 viel de Berlijnse muur. Foto: ANP

Muren lossen niets op

Marienetta maakte haar keuze 28 jaar geleden, maar er zijn er nog steeds iedere dag mensen zijn die hun levens wagen in gammele bootjes of via gevaarlijke wegen om naar een plek te gaan waar ze denken veilig en vrij te zijn. En er zijn nog steeds politici die beloven dat het neerzetten van muren de oplossing is voor al onze problemen.  

Daarom denk ik elk jaar even aan Marienetta. Omdat we nooit voor lief moeten nemen dat wij, om maar even Falko Vogts woorden te gebruiken: ‘gewoon in vrede kunnen leven, zonder problemen en zonder restricties’.

En omdat muren bouwen niet de oplossing is. Toen niet en nu nog steeds niet.