Maria Goeppert-Mayer
Foto van Eva Jinek

Maria Goeppert-Mayer won de Nobelprijs, maar kreeg bijna niet betaald

Deze week won Donna Strickland als de derde vrouw óóit de Nobelprijs voor Natuurkunde. De carrières van de twee vrouwelijke wetenschappers die haar voorgingen, laten zien hoe ver we zijn gekomen.

Maria Goeppert-Mayer
Maria Goeppert-Mayer

Deze week werd de Canadese natuurkundige Donna Strickland de 209ste wetenschapper die de Natuurkunde Nobelprijs op haar cv mag schrijven. Van die 209 wetenschappers zijn er maar 3 vrouwen, en dat maakt haar winst extra bijzonder. Wie waren deze illustere vrouwen eigenlijk die voor Strickland deze prijs mee naar huis mochten nemen?

Marie Curie

Marie Curie werd in 1867 geboren in het door Rusland bezette deel van Polen. Op haar 15e slaagde ze al cum laude voor de middelbare school, maar naar de universiteit gaan zat er niet in. Polen werd bezet door Rusland en omdat Russisch de voertaal werd op universiteiten, werden vrouwen er niet langer toegelaten. Om haar familie te helpen, werkte Marie Curie als lerares en volgde ze in het geheim colleges aan een ‘mobiele’ universiteit waar Poolse vrouwen wél les mochten krijgen.

Marie Curie
Marie Curie

In 1891 verhuisde ze naar Parijs om daar scheikunde, natuurkunde en wiskunde te studeren. Ze bleek een topstudent en slaagde als beste van haar jaar. Twaalf jaar later won zij samen met haar man de Nobelprijs voor de Natuurkunde, vanwege hun baanbrekende onderzoek naar radioactiviteit. Dit maakte haar de eerste vrouw die ooit deze prijs won. Acht jaar later kon ze nóg een wapenfeit op haar cv neerpennen: ze won de Nobelprijs voor de Scheikunde. Daarmee werd Marie één van de vier mensen die ooit twee Nobelprijzen hebben gewonnen en één van twee mensen die Nobelprijzen in twee disciplines won. Kijk, dat kunnen er niet veel zeggen.

Maria Goeppert-Mayer​

De tweede vrouw in dit illustere trio is Maria Goeppert-Mayer. De van origine Duitse wetenschapper emigreerde samen met haar echtgenoot in 1930 naar de Verenigde Staten. Het land werd in die tijd gekenmerkt door de Grote Depressie en er heerste een overtuiging dat je vooral geen vrouwen in dienst moest nemen. Er waren immers maar weinig banen, dus die moesten naar de mannelijke broodwinners gaan. Maria Goeppert-Mayer nam daarom noodgedwongen een onbetaalde onderzoekspositie aan bij de Johns Hopkins University. Ze werkte daar in een leegstaand kantoor aan de fundamenten van het onderzoek dat haar uiteindelijk een Nobelprijs op zou leveren en schreef maar liefst 10 papers en een boek. Allemaal zonder één cent te ontvangen.

Even later verhuisde ze met haar echtgenoot naar Chicago waar exact hetzelfde plaatsvond. Zij kreeg wel een positie bij Columbia University, maar geen salaris. Slechts vier jaar voordat ze de befaamde prijs won, besloten Maria en haar echtgenoot te verhuizen naar San Diego. En gelukkig vond de University of California ook dat het tijd was haar te betalen voor haar onderzoek.

Dat het een andere tijd was voor vrouwelijke wetenschappers moge duidelijk zijn. De mooiste anekdote van Maria Goeppert-Mayer is wel dat toen ze net de Nobelprijs gewonnen had, haar lokale krant kopte met: “Moeder uit San Diego wint de Nobelprijs voor Natuurkunde”.

We zijn van ver gekomen. En daarom nogmaals: gefeliciteerd Donna Strickland! Op naar de vierde vrouw.