Foto: Getty Images
Foto van Eva Jinek

Lang leve het meningsverschil (want we hebben het écht nodig)

We zijn heel goed in hard tegen elkaar schreeuwen, maar het gebeurt maar zelden dat we ook écht goed luisteren naar de argumenten van onze tegenstander. En dat hebben we juist nodig! Daarover schreef journalist Bret Stevens een opinieartikel in The New York Times.

Foto: Getty Images
Foto: Getty Images

Niets zo lekker als het eens goed met elkaar oneens zijn. Iemands argumenten aanhoren, deze zorgvuldig afwegen en vervolgens bekritiseren. Prachtig, vooral als het gepaard gaat met respect voor elkaars mening en met een bereidheid om je eigen mening bij te stellen. Toch?

Nou, dat doen we dus tegenwoordig veel te weinig volgens journalist Bret Stevens. Hij schreef hierover een essay getiteld ‘The Dying Art of Disagreement’, waarin hij een fel betoog vóór het meningsverschil houdt. Want het met elkaar oneens zijn, is volgens hem één van de meest essentiele ingredienten voor een goed functionerende maatschappij.  

We zijn het lekker met elkaar oneens

“Amerikanen zijn het nog nooit zo met elkaar oneens geweest als in de afgelopen decennia,” begint hij zijn betoog. “We zijn het met elkaar oneens over racisme, over genderneutrale toiletten, over onze gezondheidszorg en natuurlijk over onze bloedeigen president. We laten zien hoe erg we het met elkaar oneens zijn in rants op de radio en televisie, die steeds bozer van toon worden. Tijdens protesten, die steeds gewelddadiger worden. En in persoonlijke gesprekken, die steeds bitterder worden. Het resultaat: we vellen een moreel oordeel over elkaar op basis van onze politieke standpunten.” Dat we het met elkaar oneens zijn, dat is geen punt volgens Stevens. Maar de manier waarop we het met elkaar oneens zijn, dat is wel een probleem.

Foto: Getty Images
Foto: Getty Images

Veel te persoonlijk

We maken onze meningsverschillen namelijk veel te persoonlijk. En dat komt volgens Stevens vooral door de identiteitspolitiek die de Amerikaanse samenleving overgenomen heeft. “Zodra we in Amerika naar de universiteit gaan, is identiteitspolitiek al wat de klok slaat. Dat houdt in dat je ideeën niet meer beoordeeld worden op basis van argumentatie, maar op basis van de culturele, seksuele of raciale identiteit. Op deze manier worden individuele gedachten vervangen door sociale identificatie.” En dat vindt hij zeer schadelijk want daardoor is het bijna onmogelijk om nog naar elkaars argumenten te luisteren.

Stap eens uit je ‘safe space’

Op deze manier besluiten mensen op een hele jonge leeftijd al in welk ‘kamp’ ze willen horen: rechts of links. En durven ze daar niet meer uit te komen. Stevens: “De afgelopen jaren is identiteitspolitiek een fort geworden waarin we onze gevoelens beschermen, maar daardoor ook onze gedachten laten afschermen. Het is onze ‘safe space’ geworden. Maar het is een ‘safe space’ die meer kwaad dan goed doet. In plaats van een veilige plek waar je nieuwe ideeën kan ontwikkelen, is het een plek geworden waar je jezelf vakkundig afschermt van nieuwe invloeden en tegenstrijdige ideeën.”

Vanwege de angst om iets 'fout' te zeggen, doen sommigen niet mee aan het debat

Te bang om te participeren

Het resultaat hiervan is ook zorgwekkend, want zo worden de felle discussies die gevoerd moeten worden in onze samenleving in de kiem gesmoord. Stevens: “Mensen die misschien best mee hadden willen doen met de discussie, besluiten toch maar niet te participeren omdat ze bang zijn om iets ‘fout’ te zeggen. Ze zijn bang om beschuldigd te worden van de ‘verkeerde’ politieke kleur of zaken als racisme. Vanwege deze angst om mensen op de tenen te trappen, doen ze niet mee in een debat waarin ze misschien nog wel van gedachten kunnen veranderen.”

Foto: Getty Images
Foto: Getty Images

Allemaal op een eilandje

Hoe gaan we dit oplossen? Dat is de vraag die de journalist zichzelf vervolgens stelt. Want - zoals hij in het begin van zijn betoog al aangeeft - het is juist heel goed om het met elkaar oneens te zijn. Hoe zorgen we ervoor dat we het op een constructieve manier doen?

We luisteren de hele tijd naar echo’s van onszelf

“Hetgeen dat onze meningsverschillen gevaarlijk maakt, is dat we niet meer écht willen luisteren naar wat de ander te zeggen heeft. We proberen niet eens meer om te kijken of er dingen zijn waarin we het wél met elkaar eens zijn. In plaats daarvan vechten we met elkaar op een veilige afstand. We zitten allemaal op onze eigen eilandjes vol ideologie en identiteit en luisteren de hele tijd naar echo’s van onszelf.”

Deze filosofen gingen je voor

En dat is dus precies wat we níét moeten doen volgens Stevens. Om een idee te krijgen van hoe we het dan wel moeten doen, kunnen we best wat van leren van de grote denkers uit de geschiedenis. “Socrates was het oneens met Homerus. Artistotels kibbelde met Plato. Locke ging het gevecht aan met Hobbes en Rousseau gaat het gevecht met hen beiden aan. Nietzsche is het gewoon met iedereen oneens. Wittgenstein is het alleen met zichzelf oneens. Maar het belangrijkste is dit: hun meningsverschillen waren nooit persoonlijk en waren nooit gebaseerd op onbegrip. Sterker nog, ze waren het met elkaar oneens omdat ze elkaars argumenten volledig begrepen.”  

Geef je tegenstander altijd het intellectuele voordeel van de twijfel

R-E-S-P-E-C-T

Kortom: om het met elkaar oneens te zijn, moet je elkaar eerst heel goed begrijpen. Maar vooral, elkaar respecteren. Stevens: “Geef je tegenstander het intellectuele voordeel van de twijfel, heb sympathie voor zijn of haar motieven en probeer mee te gaan in iemands argument. Dat betekent ook dat je de mogelijkheid open moet laten dat je misschien wel overtuigd wordt door wat iemand te zeggen heeft.”

Houd je mond, luister, pauzeer en denk eens goed na. Spreek dan pas

Kom van dat eilandje af!

Wat we dus moeten doen is van die eilandjes af en ons weer eens ongemakkelijk voelen. Weer eens met iemand praten waarvan je denkt: daar ben ik het totaal niet mee oneens! Want alleen dan kunnen we een goede discussie voeren. Of zoals Stevens het zegt: “De cruciale voorwaarde voor een intellectueel meningsverschil is: houd je mond, luister, pauzeer en denk eens goed na. Spreek dan pas.”

Mee eens? Of toch niet?

Een prikkelende opinie door Bret Stevens, die overigens ook zelf vaak bekritiseerd is. Onder andere vanwege scherpe statements over het Midden-Oosten en vanwege een column waarin hij leek te ontkennen dat klimaatverandering door mensen komt. Ben je het niet eens met zijn betoog? Des te interessanter om zijn advies op te volgen en je eens goed te verdiepen in wat hij te zeggen heeft. Zodat je het vervolgens kan weerleggen óf je toch laat overhalen. Kan natuurlijk allebei! Zijn hele essay lees je via de onderstaande link.

De quotes in dit interview zijn licht aangepast en ingekort voor de leesbaarheid in het Nederlands.

24 september 2017 17:30
Bron: 
The New York Times