Minister Koenders zwaait af
Foto van Eva Jinek

Het vlammend betoog van Bert Koenders voor meer internationale samenwerking

Brexit, Trump, de vluchtelingencrisis, de oorlog in het Midden-Oosten en de aanhoudende terreurdreiging. Het is maar een kleine greep uit de kwesties die minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders de afgelopen jaren hebben beziggehouden. Binnenkort zwaait hij af als minister. Koenders blikt terug op zijn ministerschap én geeft hij alvast wat advies voor zijn opvolger.

Beeld van de video

De meest indrukwekkende reis

Koenders maakte de afgelopen drie jaar zo’n 140 reizen: van Bagdad tot Tokyo, van Tokyo tot Spitsbergen om vervolgens weer uit een koffer in New York te leven. De reis die hem het meeste zal bijblijven is toch wel de reis naar Spitsbergen. "Daar was een grote klimaatsconferentie. Alles waarover je leest zie je daar gebeuren. Je ziet daar die enorme klimaatsverandering die daar twee keer zo snel gaat dan elders in de wereld. Al die ijsschotsen die daar verdwijnen." Ondanks het feit dat de Amerikanen zich teruggetrokken hebben, heeft het volgens hem gelukkig toch geleid tot een diplomatiek succes.

De droombaan kwam slecht uit

Toen Koenders minister van Buitenlandse Zaken werd zei iedereen: ‘Nu heeft hij zijn droombaan.' Maar dat was volgens hem half waar en half niet waar. Koenders: “Het is wel degelijke een fantastische baan, maar het was tegelijkertijd ook een erg moeilijke periode, waarin je -Joop den Uyl citerend - ‘je hersenen constant verzwikt'.  Hoe kun je het goede doen, het belang van de Nederlandse burger dienen? Er kwamen in deze periode  grote autoritaire systemen om ons heen. Alle panelen zijn aan het schuiven hoe kun je dan toch de Nederlandse belangen verdedigen?” Daarbij benadrukt Koenders, dat toen hij voor deze post gevraagd werd, het hem dat zelfs erg slecht uitkwam: “Ik zat in Mali toen, midden in vredesonderhandelingen. Die had ik natuurlijk graag willen afmaken. Maar ja, als het land en de partij je roept...”

Winter is coming

30 augustus hield Koenders een toespraak in Middelburg bij de opening van het nieuwe onderzoekscentrum 'Cities of Refuge' van de UCR. Daar hield hij een speech: “De grote geopolitieke vakantie is voorbij. Na een lange zomer van vooruitgang, voelt het alsof we in de herfst zitten en dat er een strenge winter op komst is.” Een pittige boodschap, want er zijn grote mondiale problemen. Volgens Koenders te wijten aan: 'een combinatie tussen het grote aantal conflicten in de wereld en wat die teweeg brengen, zoals migratiestromen en spanningen tussen en binnen samenlevingen.'

De kosten voor het totaal aan ambassadeurs wereldwijd is gelijk aan de kosten voor 40 km snelweg.

Bert Koenders

Het belang van ambassadeurs 

Om daar wat grip op te hebben is de relatie met het buitenland en daarmee ambassadeurs erg belangrijk. Maar op de diplomatieke dienst is juist de laatste jaren - sinds Rutte I - flink bezuinigd. Toch zijn ambassadeurs van essentieel belang. Koeders: "Ze zorgen voor de reisadviezen, consulaire adviezen, als we mensen in de gevangenis hebben, als ze in crisisgebied staan." En zoveel geld is daar echt niet mee gemoeid, volgens de minister:  “De kosten voor het totaal aan ambassadeurs wereldwijd is gelijk aan de kosten voor 40 km snelweg. Dat is niks, dus geen bakken met geld, waar bijvoorbeeld de PVV het over heeft.” Hij wil geen blikken met ambtenaren opentrekken maar is wel begonnen om de diplomatieke dienst weer wat uit te breiden,vooral  in crisisgebieden in kleinere landen. "Dat is nodig, voor onze veiligheid."

Bruggen bouwen

In Middelburg zei hij tegen de studenten dat ze in deze veranderende tijden een belangrijke taak hebben."Onze diplomaten handelen in de frontlinie. Wees de bruggenbouwer van de toekomst en leg een verband tussen de lokale bevolking en de internationale gemeenschap." Volgens Koenders is dat de enige manier om de verbondenheid en de vrede in de wereld te behouden en te bewaren. Want grenzen helemaal opengooien of helemaal sluiten, dat is geen optie. 

Zijn taak zit erop

Dat zijn werk als minister nu stopt is spijtig, maar Koenders is daar tegelijkertijd heel erg nuchter over. “We hebben gewoon een democratie op een gegeven moment is het afgelopen.” En hij heeft zo’n situatie natuurlijk eerder meegemaakt. Tussen 2007 en 2010 was hij minister van ontwikkelingssamenwerking - in het kabinet Balkenende IV - toen kwam er een kabinetscrisis en was het ineens voorbij. Koenders: “Dan voel je je bedonderd de volgende dag.” Nu hebben ze de volledige periode goed uitgezeten en is hij trots op het kabinet. Hij staat voor wat ze gedaan hebben.

Koenders geeft adviezen

Koenders hoopt dat een nieuw kabinet kan plukken van deze vruchten. Als sociaal democraat vindt hij het wel belangrijk dat men er voor zorgt dat mensen bestaanszekerheid beleven. "Als we geen sociaal contract hebben in Nederland dan zullen ze de grenzen laten sluiten. En dat wil je gewoonweg niet."

Maar wat gaat hij hierna doen?

Krijgt hij een hoge post bij de VN zoals het gerucht gaat, of ambieert hij een andere post? Koenders kan daar geen antwoord op geven: “Ik ga tot het gaatje, tot het afgelopen is. Morgen ga ik met de minister-president naar Macron, de Franse president, en volgende week gaan we praten over Europese veiligheid. Ik heb eerlijk gezegd gewoon geen tijd om nu al goed over mijn toekomst na te denken."