Kopje thee
Foto van Eva Jinek

Hoe Nederlanders ervoor zorgden dat de halve wereld ‘thee’ drinkt (en geen chai)

Een enkele uitzondering daargelaten, bestaan er wereldwijd maar twee woorden voor ‘thee’: ‘thee’ en ‘cha’. En voor het verspreiden van de eerste variant kunnen we naar onze Nederlanders voorouders kijken. Quartz laat zien hoe dat zit.

Kopje thee
Onze VOC-voorouders namen niet alleen het product mee, maar ook de naam.Unsplash

Misschien fronste je al eens je wenkbrauwen als je op vakantie een kopje thee bestelde. Want waar het woord voor hetzelfde voorwerp of product in het buitenland vaak compleet anders is, is dat voor thee bijna altijd vergelijkbaar. In Spanje is het bijvoorbeeld , in Zuid-Afrikaans teein en in Groot-Brittannië tea. En dat blijkt alles behalve toevallig.

Chinees, maar toch anders

Onze VOC-voorouders verscheepten zo’n 400 jaar geleden tijdens hun handel-expedities naar Oost Azië niet alleen het product, maar ook de naam. En op de plekken waar ze de theeblaadjes inlaadden, voornamelijk in Taiwan en de Chinese kuststreek Fujian, noemden de bevolking het te. Doordat de Nederlanders in de 17e eeuw de voornaamste handelaars waren, leerden de landen aan wie het product werd geleverd het ook allemaal op deze manier kennen. Zo kregen de Fransen thé, de Duitsers tee en de Engelsen tea.

Quartz bracht de handelroutes van 'thee' in kaart.
Het nieuwsmedium Quartz bracht de handelroutes van 'thee' in kaart.Quartz

Maar als je goed na de bovenstaande kaart van Quartz kijkt, zie je dat Portugal een vreemde eend is in Europa. Daar noemen ze het chá. Dat komt doordat de Portugezen de thee van de Nederlanders niet hoefden. Ze hadden het product zelf al uit Azië gehaald, ze waren zelfs eerder dan de Nederlanders. Maar dat deden de Portugezen niet in Fujian, maar in Macau, waar de lokale bevolking het product chá noemde. Ondanks dat het product in heel China met hetzelfde teken wordt aangeduid, zorgden verschillende dialecten ervoor dat het teken toch anders werd uitgesproken.

De thee die vanuit China werd verhandeld over land, via de zijderoute door Perzië, kreeg vanwege die reden ook een afgeleide van de naam cha: chay in India en Rusland, chai in sub-sahara Afrika, cha in Japan. Deze handelsroute is een stuk ouder dan de zeventiende eeuw, hij werd zo’n 2000 jaar geleden gereden.

Ouderwets kopje

Op de kaart zie je goed hoe deze twee handelsroutes, die over land en over zee, ervoor hebben gezorgd hoe het komt dat thee anno 2019 in het grootste deel van de wereld twee namen heeft. Op sommige plekken wordt het product toch nog anders genoemd, maar dat komt doordat het op deze plekken niet werd geïmporteerd. De theeblaadjes groeiden daar al. En daardoor heeft die bevolking zelf een naam bedacht om naar het warme drankje te refereren. Zo heet thee in Birma bijvoorbeeld lakphak.

En daarmee laten deze kaarten ook twee periodes van globalisering zien, lange tijd voordat er überhaupt over globalisering werd gesproken. En voor zoiets ouderwets als een kopje thee is dat best cool.

Bron: 
Quartz