Ellen Laan (ANP)
Lizzy van Hees
Lizzy van Hees
Online redacteur

Ellen Laan: “Het is onzin dat mannen wandelende testosteronbommen zijn”

Ellen Laan doet sinds de jaren negentig onderzoek naar vrouwelijke seksualiteit. Toch is er volgens de seksuoloog weinig veranderd in al die jaren. De orgasmekloof blijft bestaan. Hoe zorgen we ervoor dat heteroseksuele vrouwen nét zo vaak een hoogtepunt bereiken als hun mannelijke tegenhanger? Redacteur Lizzy spreekt psycholoog en inmiddels hoogleraar seksuologie aan het Amsterdam UMC, die een aantal hardnekkige mythes met de grond gelijk maakt.

Ellen Laan (ANP)
Ellen Laan (ANP)Vormgeving: Estelle Schiricke

Nadat Ellen Laan in 1988 cum laude afstudeerde aan de Universiteit van Amsterdam, deed ze promotieonderzoek naar seksuele opwinding bij vrouwen. Een onderwerp waar, in die tijd zeker, nog maar weinig onderzoek naar werd gedaan. Laan kon daarom pionieren in dit vakgebied.

Eén van de belangrijkste conclusies uit haar promotieonderzoek is dat de lichamelijke reactie bij vrouwelijke opwinding, voor een groot deel een automatische reactie is. “Dat ons lichaam op een bepaalde manier reageert, wil dus eigenlijk niets zeggen over onze diepste wensen en verlangens”, aldus de seksuoloog. “Het is eerder een aangeboren overlevingsmechanisme.”

Orgasmekloof

Een lichamelijke reactie op seksuele prikkels betekent dus lang niet altijd dat er ook sprake is van seksuele opwinding of instemming. Deze conclusie geldt voor mannen én vrouwen. Maar als het gaat om de mate waarin mannen en vrouwen kunnen genieten van seks én zin hebben in seks, spelen mythes over biologische verschillen tussen beide geslachten een grote rol. Terwijl onderzoek aantoont dat mannen en vrouwen op seksueel gebied veel meer gelijk zijn dan verschillend.

Mannen en vrouwen verschillen niet op het gebied van seksualiteit

Ellen Laan

“Sinds ik onderzoek doe naar seksualiteit is er eigenlijk vrij weinig veranderd”, aldus Laan. “Zo is er nog steeds sprake van een orgasmekloof tussen heteroseksuele mannen en vrouwen.” En dan hebben we het niet over een klein verschil. Volgens het meest recente onderzoek krijgt 95 procent van de heteroseksuele mannen een orgasme tijdens een ‘gemiddelde vrijpartij’, terwijl dit bij heteroseksuele vrouwen maar 65 procent is. De orgasmekloof bij geslachtsgemeenschap is nóg groter: 30 procent van de vrouwen komt bijna altijd of altijd klaar tijdens vaginale penetratie, voor mannen is dat 90 procent.

Vrouwen kunnen net zo snel klaarkomen

‘Mannen en vrouwen zijn biologisch toch ook verschillend’, hoor ik je denken. “Vrouwen en mannen verschillen inderdaad als het om voortplanting gaat, hun reproductieve organen zijn anders”, legt Laan uit. Maar door de orgasmekloof af te doen als het gevolg van zo’n biologisch verschil, gaan we volgens de seksuoloog massaal de fout in. “Mannen en vrouwen verschillen niet op het gebied van seksualiteit. Het is niet waar dat vrouwen ‘van nature’ moeilijker klaarkomen dan mannen of dat het eindeloos duurt voor ze een orgasme hebben”, legt ze uit.

Ellen Laan tijdens de Women's March 2019
Ellen Laan tijdens de Women's March 2019Instagram

Dat zien we ook terug in de onderzoekscijfers: van lesbische vrouwen, die precies hetzelfde lijf hebben, krijgt namelijk 86 procent bij een ‘gemiddelde vrijpartij’ een orgasme. En bij masturbatie waarbij het buitenste knopje van de clitoris wordt gestimuleerd, kunnen vrouwen - lesbisch of niet - heus net zo snel klaarkomen als mannen.

De rol van de penis

Op het eerste gezicht zou je de aan- of afwezigheid van een penis kunnen aanwijzen als grootste factor voor het bestaan van een orgasmekloof. “Het klopt dat vaginale penetratie met een penis een vrouw niet zo snel tot een hoogtepunt laat komen”, zegt Laan. De vagina is ons geboortekanaal en daarom - gelukkig - relatief ongevoelig. Dat verklaart waarom geslachtsgemeenschap vrouwen minder makkelijk tot een hoogtepunt brengt.

Het is onzin dat mannen wandelende testosteronbommen zijn die elk moment kunnen exploderen

Ellen Laan

Maar volgens de seksuoloog zit er meer achter de kloof. “Er speelt ook een aangeleerde attitude mee”, zegt ze. “Vrouwen hebben toch vaak het idee dat mannelijke seksualiteit wordt geregeerd door testosteron. Zij denken dat mannen hun opwinding en seksuele verlangens daarom niet kunnen beheersen. Daarom geven vrouwen vaak toe aan vaginale penetratie terwijl ze zelf nog onvoldoende opgewonden zijn.”

Wandelende testosteronbommen

De testosteronbom-mythe speelt volgens Laan in op de overtuiging dat mannen ‘recht hebben’ op seks en een orgasme. “Ook mannen willen zichzelf graag zien als door testosteron gedreven dieren die ‘van nature’ altijd klaar zijn voor seks”, denkt Laan. ‘Want dat is toch de natuur?’ Maar dat is onzin volgens Laan. “Als we de natuur als voorbeeld nemen, zouden deze mythes er niet zijn”, legt ze uit. “De meeste dieren hebben maar een korte periode per jaar seks. Mensen behoren tot één van de weinige diersoorten die het hele jaar door seks heeft. Bovendien zijn er genoeg diersoorten, zoals bonobo’s, waarvan de vrouwtjes actief hun mannelijke tegenhangers verleiden.”

Het klopt niet dat mannen de seksuele jagers zijn die van Mars komen terwijl ‘passieve’ vrouwen van Venus komen
Het klopt niet dat mannen de seksuele jagers zijn die van Mars komen terwijl ‘passieve’ vrouwen van Venus komenAdam Wilson, Unsplash

We denken volgens Laan nog te vaak dat mannen de seksuele jagers zijn die van Mars komen terwijl ‘passieve’ vrouwen van Venus komen. “Het is onzin dat mannen wandelende testosteronbommen zijn die op elk moment kunnen exploderen”, aldus de seksuoloog. “Binnen de normale waarden is er geen relatie tussen testosteron en zin in seks. Net zo min als er een verband is tussen testosteronniveau en seksueel grensoverschrijdend gedrag. Maar waarom zou je de mythe afbreken, als diezelfde mythe ervoor zorgt dat jij veel seks krijgt?”

De clitoris wordt steeds weer vergeten

Waar bij mannen biologische verklaringen worden gebruikt om weinig attent of zelfs grensoverschrijdend seksueel gedrag goed te praten, wordt seksueel genot van vrouwen nog te vaak als onwenselijk of zelfs gevaarlijk beschouwd. “Inmiddels weten we dat de clitoris, het deel van het vrouwelijk geslachtsorgaan dat zorgt voor seksuele opwinding en genot, ongeveer even groot is als het geslachtsorgaan van een man”, vertelt Laan. Maar onze kennis over de functie en anatomie van de clitoris verdwijnt keer op keer van het toneel.

Ellen Laan was in februari te gast bij Jinek samen met Emma Curvers en Mariah Mansvelt Beck. Bekijk het fragment hier:

“Vrouwen worden ofwel bestempeld als frigide ijskasten of als gevaarlijke verleiders”, aldus de seksuoloog. Door de geschiedenis heen lijkt er weinig ruimte voor iets ertussenin. “Het lijkt wel of accurate kennis over vrouwelijke seksualiteit steeds weer wordt weggemoffeld”, vertelt Laan. Als heteroseksuele vrouwen veel makkelijker klaar kunnen komen van vingers, lippen of een tong dan van een penis betekent dat nog niet dat zij niet meer met heteroseksuele mannen willen vrijen. Integendeel. Zin in seks neemt toe als je seks hebt die lekker is. Dus meer seksueel genot zal vrouwen enthousiaster maken om het bed met een ander te delen.

Maar het ‘seksuele script’ wordt nog vaak door mannen bepaald. Veel mannen én vrouwen zien coitus (penetratie) nog steeds als het allerbelangrijkste. En als dat de hoofdmoot van de vrijpartij is, dan trekt de meerderheid van de vrouwen aan het kortste eind. “Immers, van een vrouw verlangen dat ze een orgasme krijgt van vaginale penetratie, staat ongeveer gelijk aan een man vragen om een hoogtepunt te bereiken zonder dat zijn penis wordt aangeraakt”, zegt de seksuoloog.

Pijn tijdens seks

Maar naast het feit dat veel minder vrouwen klaarkomen van penetratie alleen, is seks lang niet altijd plezierig of pijnloos voor vrouwen. “Uit een rondgang onder Libelle-lezers bleek onlangs dat er nog steeds veel heteroseksuele vrouwen seks hebben tegen hun zin. Ze zeiden daarmee te willen voorkomen dat hun man chagrijnig wordt”, vertelt Laan. “Bovendien ervaart 10 procent van de vrouwen pijn tijdens geslachtsgemeenschap. En waarom zou je nou zin hebben in seks die pijn doet?”

Vrouwen stellen zich vaak te dienstbaar op en vinden het genot van hun partner belangrijker

Ellen Laan

Om onze visie op seksualiteit te veranderen, hebben vrouwen er baat bij wat assertiever te zijn. Laan: “Vrouwen stellen zich vaak nog te dienstbaar op en vinden het genot van hun partner belangrijker. Terwijl veel mannen het genot van hun vrouw ook hoog in het vaandel hebben. Maar dan moet je er wel samen over durven te praten. “Mannen krijgen vaak weinig duidelijke aanwijzingen, omdat vrouwen bang zijn het zelfvertrouwen van hun partner te schaden”, legt ze uit. “Maar ook omdat vrouwen die open zijn over seksueel genot nog steeds vaak negatief bejegend worden. Terwijl vrouwen toch moeten laten weten wat ze lekker vinden als ze meer willen genieten van seks.”

Seksueel misbruik tegengaan

Ook op het gebied van seksueel geweld valt nog veel winst te behalen. “Seksuele gelijkheid is van cruciaal belang om seksueel misbruik te verminderen”, zegt Laan. “Zolang we het normaal vinden dat seks voor vrouwen minder lekker, ongemakkelijk of zelfs pijnlijk is, houden we niet alleen de orgasmekloof in stand, maar wordt het voor vrouwen ook moeilijker grensoverschrijdend gedrag te herkennen en zich daartegen te verweren.”

Je hebt de social media cookies niet geaccepteerd.

Om bovenstaande inhoud te bekijken moet je de social media cookies accepteren. Hierdoor kan je social media berichten zien, delen en erop reageren.

Wijzig cookie instellingen

“Gelijkheid is echt niet alleen een ideologisch streven”, besluit Laan haar pleidooi. “Er is wetenschappelijk bewijs voor seksuele gelijkheid tussen vrouwen en mannen. Dat wil niet zeggen dat we allemaal hetzelfde zijn, het betekent dat seksuele verschillen tussen mensen niet samenhangen met ons geslacht.”

Ellen Laan heeft vorig jaar Stichting Seksueel Welzijn opgericht, waarmee ze de wetenschappelijke kennis over seksuele gelijkheid wil bevorderen, waardoor vrouwen én mannen meer kunnen genieten van seksualiteit. Op vrijdag 10 mei viert SWN haar eerste verjaardag op geheel passende wijze met het symposium ‘De Eerste Keer’. Meer informatie over het symposium vind je via de link hieronder.

Bron: 
Stichting Seksueel Welzijn