Rukmini Callimachi verworf internationale faam met de podcast Caliphate
Veerle Weustink
Veerle Weustink
Online redacteur

Deze journalist waagt haar leven om te vertellen wat er gebeurt in het kalifaat

Als er één iemand is die IS-sympathisanten kan doorgronden, dan is het Rukmini Callimachi wel. Onze redacteur Veerle belde met deze indrukwekkende journalist.

Rukmini Callimachi verworf internationale faam met de podcast Caliphate
Rukmini Callimachi verworf internationale faam met de podcast CaliphateThe New York Times

“Hey Veerle, so so sorry! I’m packing right now, can you call me back in an hour?” Meer dan een gehaaste “Yes, ofcourse” kan ik er niet tussen krijgen, voordat Rukmini Callimachi alweer heeft opgehangen. Het moge duidelijk zijn: ze is druk.

Niet geheel onlogisch. Voor haar werk reist Rukmini namelijk al een paar decennia naar de meest vijandige delen van de wereld om daar verslag te doen. Als ik de New York Times-journalist  uiteindelijk te pakken krijg, zit ze vast in het New Yorkse verkeer onderweg naar het vliegveld voor weer een nieuwe verhaal.

Ze is laat. Veel te laat. En al heeft ze vast honderden air miles gespaard de afgelopen jaren, die vlucht wacht heus niet op haar. Toch is ze verbazingwekkend rustig en neemt ze alle tijd om mijn vragen te beantwoorden.

Degene die nog nooit van Rukmini hebben gehoord, hoeven zich daar zeker niet voor te schamen. De 45-jarige journalist is dan wel een gevestigde Midden-Oostencorrespondent, maar ze leefde jarenlang in relatieve journalistieke luwte. Ze werkte zeven jaar als correspondent in West-Afrika en schreef vele verhalen over Al Qaida en de Islamitische Staat voor The New York Times. Onder andere over hoe IS via social media jonge westerlingen indoctrineert, hoe het netwerk van seksslaven van ISIS eruit ziet en over de radicalisering van twee broers die verantwoordelijk waren voor de Charlie Hebdo-aanslag. Ongelofelijk belangrijk werk, maar niet het soort waar je internationaal faam mee verwerft.

Dat veranderde toen ze begin dit jaar samen met Andy Mills de podcast Caliphate uitbracht. Ook voor mij was dit de eerste kennismaking met het oeuvre van Rukmini. In deze tiendelige podcast legt ze op grandioze wijze uit waarom terroristen doen wat ze doen. Dit laat ze zien aan de hand van het verhaal van Abu Huzaifa, een Pakistaanse-Canadese twintiger die in 2012 afreisde naar Syrië om in het kalifaat te gaan wonen en werken. Via een bizarre zoektocht op Instagram, vond Rukmini de twintiger, die inmiddels weer terug is in Canada en nooit is gepakt voor wat hij in het kalifaat heeft gedaan. In de podcast vertelt hij in detail over de gruwelijkheden die hij zag, over de indoctrinatie, over zijn initiële rotsvaste vertrouwen in de missie van het kalifaat en over de twijfel die daarop volgde.

Dat Abu Huzaifa’s verhaal uitzonderlijk is, beseft Rukmini zich dondersgoed. “Ook wij waren geschokt dat hij zo open was over de misdaden die hij heeft begaan”, vertelt ze. “Ik interview al jaren terroristen en oorlogsmisdadigers, maar dit was echt ongehoord. Zelfs veroordeelden criminelen bagatelliseren hun daden, maar hij niet.”

Dat Caliphate zo’n succes zou worden, dat had Rukmini echter niet zien aankomen. De podcast werd internationaal bejubeld en ze werd uitgenodigd bij de talkshow van comedian Seth Meyers om te praten over haar vrij uitzonderlijke journalistieke methodes. Rukmini haalt haar belangrijkste bronnen namelijk uit de vuilnisbakken van ISIS-strijders.

Rukmini haalt haar belangrijkste bronnen uit de vuilnisbakken van ISIS-strijders
Rukmini haalt haar belangrijkste bronnen uit de vuilnisbakken van ISIS-strijdersGetty Images

“Ik leerde deze truc toen ik een paar jaar geleden in Mali werkte, waar Al Qaida de dienst uitmaakte”, vertelt ze. “Ik werd door locals meegenomen naar een verlaten hoofdkantoor van Al Qaida en overal op de grond lagen papieren met Arabische woorden erop. Ik weet nog dat ik ernaar keek en dacht: ‘Dit kan ik niet lezen’. Dus ik liet het liggen. Die avond besefte ik het pas: dit is een potentiële goudmijn aan informatie. Ik ben teruggegaan, heb alles meegenomen en laten vertalen. Zo maakte ik mijn eerste grote verhaal over Al Qaida. Het is bijna bizar om je voor te stellen, maar ook terroristische organisaties hebben administratie en vaak zelfs een HR-afdeling. Als je deze documenten te pakken krijgt, opent een hele nieuwe wereld zich voor je.”

Het begin van Rukmini’s carrière

Rukmini is duidelijk bevlogen over haar werk. Ze praat veel en snel, maar is uiterst nauwkeurig als het gaat om de spelling van namen en jaartallen. Een journalistentik die ze niet uit kan zetten. Ook niet als ze zelf wordt geïnterviewd.

Het besef dat ze journalist wilde worden, kwam rond haar twintigste. Rukmini was net afgestudeerd van Oxford en had een PhD-plek te pakken gekregen bij diezelfde universiteit. “Ik voelde me zo ongelukkig,” verzucht ze. “Ik zat op deze mega prestigieuze plek, maar kon er niet van genieten. Waar ik wel blij van werd, was taal en reizen. Toen viel het kwartje: ik moest correspondent worden.”

Journalistiek is echt een vak. Veel mensen vergeten dat

Rukmini Callimachi

Ze besloot haar PhD op te zeggen en naar India te verhuizen. Haar eerste kans op journalistieke faam kwam tijdens een dodelijke aardbeving in Gujarat, India. “Ik pakte mijn spullen, racete naar het vliegveld en ik had het laatste vliegtuig naar het epicentrum te pakken. Ik was de enige westerse journalist die daar was om verslag te doen van de situatie. Maar toen ik daar rondliep tussen die gigantische ravage vol rouwenden en wanhopige mensen, wist ik niet wat ik moest doen. Hoe zet ik dit op papier? Ik had geen idee!”

Op dat moment besefte ze zich dat ze het verkeerd had aangepakt. Een goede journalist word je alleen door klein te beginnen en het vak écht goed te leren. Ze solliciteerde voor een stageplek bij een plaatselijke krant in Illinois. “Ik ging van verslag doen van een catastrofale aardbeving naar reportages maken over de kerstverlichting in een dorp”, gniffelt ze. “Het was een flink contrast, maar het was beste beslissing die ik ooit heb genomen. Journalistiek is echt een vak. Veel mensen vergeten dat.”

Plots hoor ik gerommel op de achtergrond.  “Oh, sorry. I’m at the airport. I have to go. I’ll call you back once I’m through security.”

Zonder te wachten op antwoord, hangt ze op.

Om twee uur ‘s nachts Nederlandse tijd heb ik nog steeds geen bericht van Rukmini. Eindelijk whatsappt ze me. Ze heeft haar vlucht gemist en is uitgevallen tegen de baliemedewerker. “Ik haat het als dat gebeurt”, schrijft ze. Ze bedoelt het boos worden, maar waarschijnlijk ook het missen van haar vlucht. Ze pakt een vliegtuig later, maar dat betekent wel twee keer overstappen. We spreken af ons gesprek voort te zetten als ze de ochtend erna moet overstappen in Frankfurt.

Na een paar uur slaap van mijn kant - en waarschijnlijk aanzienlijk minder slaap van Rukmini’s kant - is Rukmini geland en bevinden we ons in dezelfde tijdzone. Hoewel ze vecht tegen de opkomende jetlag, praten we verder over haar succesvolle podcast Caliphate.

Het verhaal van Abu Huzaifa​

Wat mij zelf het meest raakte aan het verhaal van Abu Huzaifa was dat hij zo doodnormaal was. Hij is een westerse jongen met twijfels en angsten, maar hij kiest ervoor af te reizen naar het kalifaat. In een bloedstollende scène beschrijft de twintiger in detail hoe hij een executie uit moest voeren. Hij vertelt hoe hij niet kon kijken naar de man die hij ging executeren. Hoe hij een mes in het hart van deze man dreef. Hoe hij urenlang moest overgeven nadat hij het had gedaan.

Hoe vreselijk zijn daden ook zijn, ik moest eerlijk bekennen dat ik in het begin van de podcast sympathie voor hem begon te voelen. Hij klonk als een verlegen maar beleefde jongen die - onterecht maar wel oprecht - dacht iets goeds te gaan doen in het kalifaat. Tegen het eind hoor je wat hij heeft gedaan en slaat de verwarring toe. Leefde ik nou écht mee met iemand die zulke monsterlijke dingen heeft gedaan?

Elk interview is een combinatie van leugens en waarheden

Rukmini Callimachi

Als ik dit aan Rukmini vertel, hoor ik bevestigende geluiden aan de andere kant van de lijn. “Ja, dat hadden wij ook. Het komt denk ik door zijn ontwapenende eerlijkheid en zijn zichtbare twijfel over wat hij heeft gedaan. Maar hij heeft het wél gedaan, dat moet je niet vergeten. Ook kwamen we erachter dat hij loog over bepaalde dingen. Bijvoorbeeld over het jaartal waarin hij was afgereisd naar het kalifaat.”

Of ze daar niet van ging twijfelen, vraag ik. Kan je als journalist iemand dan nog vertrouwen? “Weet je, in mijn carrière heb ik duizenden interviews afgenomen. En ik kan je vertellen dat elk interview een combinatie is van leugens en waarheden. Als je erachter komt dat iemand tegen je liegt, ben je geneigd alles wat die persoon zegt op de hoop van onwaarheden te schuiven. Het is verleidelijk, maar vergeet nooit dat er waarheden verborgen zitten tussen leugens. Liegen is best ingewikkeld en bijna niemand kan een verhaal volledig bij elkaar verzinnen. Terroristen ook niet. Ze liegen vaak over kleine dingen, die hen in een slecht daglicht zetten. Maar de grote lijn van hun verhalen klopt vaak helemaal.”

“Het blijft bizar dat hij het toestond dat we hem een jaar hebben gevolgd”, verzucht Rukmini. Ze klinkt oprecht verbaasd. “Hij dacht natuurlijk dat hij onder de radar was gebleven van de Canadese autoriteiten. En dat maakt het extra uniek dat hij het risico durfde te nemen om met ons te praten. Ik denk toch dat hij ergens twijfelde over wat hij heeft gedaan en daar iets mee moest.”

Waarom IS zo’n aantrekkingskracht heeft

Als Rukmini’s podcast iets laat zien, is het wel dat radicalisering niet zo’n strak omlijnd concept is als wij in het Westen vaak willen geloven. Het gebeurt geleidelijk en in kleine stapjes. Tot je op een punt komt waar je onbereikbaar bent voor elke vorm van redelijkheid. Zelfs voor je eigen redelijkheid. Het klinkt onbegrijpelijk, maar Rukmini helpt je om een greintje inzicht te krijgen in de psyche van IS-sympathisanten.

IS bewapent de empathie van mensen

Rukmini Callimachi

“Alle mensen die zijn afgereisd naar het kalifaat zeggen hetzelfde”, legt ze uit. “Dat de bombardementen in Syrië, waar talloze kinderen en onschuldige burgers zijn gedood, voor hen de doorslaggevende factor waren om naar het kalifaat te gaan. IS weet dit en de organisatie weet hier succesvol op in te spelen. Dat doen ze vooral online, door propaganda die mensen raakt op hun zwakke plek: hun medeleven.”

Ze is even stil en zegt vervolgens beslist. “Wat IS in essentie doet, is de empathie van mensen bewapenen. IS creëert een narratief van moslimslachtofferschap door het Westen. Dit heeft een ongelofelijke aantrekkingskracht, vooral op jonge mannen.”

Rukmini is zelf geen vreemde van de effecten van politieke indoctrinatie. Ze is geboren in communistisch Roemenië en haar familie vluchtte het land uit toen ze vijf jaar oud was. Eerst naar Zwitserland, tot de familie asiel kreeg in de Verenigde Staten. Misschien is dat wel één van de redenen dat ze zich goed kan inleven in de mensen die ze spreekt. Hoewel Rukmini benadrukt dat inleven niet hetzelfde is als goedpraten. “Als ik met Huzaifa spreek, voel ik dat zijn hart bloed voor wat er gebeurt in Syrië. In essentie is dit een goed sentiment waar prachtige dingen uit kunnen voortvloeien, maar ook vreselijke dingen. Dat laatste is wat IS doet.”

Het verhaal van de Yazidi-vrouwen

In het tweede deel van de podcast zoomt Rukmini in op één van deze vreselijke dingen die in het kalifaat gebeurden. Ze vertelt het verhaal van de Yazidi-vrouwen. Yazidi’s zijn een minderheid die vooral in Irak wonen, ze zijn geen moslims en werden dus gezien als ongelovigen binnen het kalifaat. De vrouwen en meisjes - sommigen niet ouder dan 11 jaar - werden door ISIS-strijders gevangen genomen en jarenlang als seksslaven verhandeld onder verschillende ISIS-sympathisanten. Na de val van het kalifaat konden sommigen van deze meisjes weer terug naar huis. Zo ook de 16-jarige Souhayla die op haar dertiende door ISIS gevangen is genomen en jarenlang werd verkracht. In de podcast hoor je haar verhaal en hoe Souhayla na drie jaar eindelijk wordt herenigd met haar jongere zusje Shayma die hetzelfde heeft meegemaakt.

Terwijl ik vertel hoe belangrijk ik het vind dat dit verhaal wordt verteld, kan Rukmini het toch niet laten om de rollen even om te draaien. “Did you cry?”, vraagt de journalist.

Een beetje van mijn apropos beken ik. Ja, ik heb gehuild om de hereniging van de twee zusjes. Midden op een zonnig terras in Amsterdam. “Ik vraag het niet om je in verlegenheid te brengen hoor, maar ik kon het altijd merken wanneer onze editors bezig waren met die aflevering. Iedereen zat met betraande ogen te monteren. We kregen berichten van over de hele wereld van mensen die ons vertelde waar ze hebben gehuild. In de McDonalds, in de metro, in de wachtkamer van de tandarts, noem maar op.”

Verkrachting is het meest effectieve middel om een gemeenschap kapot te maken

Rukmini Callimachi

Of het gek is om zoveel impact te hebben met je verhaal, vraag ik haar. “Absoluut, maar ik doe het juist om impact te creëren. De eerste keer dat ik het verhaal van Souhayla opschreef was in 2016. We kregen zoveel reacties van lezers en samen hebben ze duizenden dollars opgehaald. Dit geld is gebruikt om het jongere zusje Shayma terug te vinden. Zij was al drie jaar lang onvindbaar, maar met behulp van het geld konden we haar opsporen en terugbrengen naar haar familie. Het is werkelijk ongelofelijk dat dit meisje weer thuis is. Ik heb ook gehuild toen ik dat hoorde.”

“Dit is geen science fiction”

Als ik aan Rukmini vraag waarom ze zo graag dit verhaal wilde vertellen, antwoordt ze beslist. “Omdat we niet moeten vergeten dat vrouwen pas heel kort autonomie hebben over hun eigen lichaam. In communistisch Roemenië werd bijvoorbeeld de pil en abortus illegaal gemaakt. Mijn moeder had geen enkele zeggenschap over haar eigen lichaam. Dat is vreselijk en helemaal niet zo lang geleden. En er zijn nog steeds landen waar vrouwen gruwelijk worden behandeld. We kijken allemaal in het westen naar series zoals Handmaid's Tale en vinden dat onvoorstelbaar. Maar we beseffen ons te weinig dat dit nog steeds gebeurt. Dit is geen science fiction, dit is de realiteit voor veel vrouwen in de wereld.”

“Er zijn wel grote stappen gemaakt de afgelopen decennia”, vervolgt ze. “Inmiddels is het besef doorgedrongen dat verkrachting een oorlogsmisdaad is. Ik heb met mijn eigen ogen gezien dat verkrachting het meest effectieve middel is om een gemeenschap kapot te maken. Er gaat zoveel schaamte mee gepaard en heeft zulke langdurige gevolgen. Natuurlijk voor de vrouwen en meisjes zelf, maar indirect ook voor de hele gemeenschap.”

Dat dit meer dan een baan is voor Rukmini, is evident. Ze heeft nog steeds contact met de jonge meisjes die ze voor dit verhaal interviewde en hun families. Haar werk houdt eigenlijk nooit op. Niet dat ze dat erg vindt, maar ik vraag me toch af hoe je in je vrije tijd nog een beetje kan ontspannen.

“Oh, daar heb ik een truc voor, maar daar ben ik niet trots op”, zegt Rukmini lachend zodra ik dit aan haar vraag. “Op een gegeven moment werd ik gevraagd om voor een tijdschrift iets te vertellen over de beste film en televisieserie die ik het afgelopen jaar heb gekeken. Helaas moest ik ze terugsturen dat dat niet ging lukken. Ik kijk namelijk enkel pure pulp. Mijn favoriete serie is de realityshow Vanderpump Rules, een serie over rijke mooie mensen en hun drama. Het gaat helemaal nergens over, maar dat is hoe ik ontspan. Ik noem het mental candy. Iedereen heeft dat af en toe nodig, ik ook.”

“Oh ik word omgeroepen”, zegt ze plots. “Ik moet gaan! Thanks, Veerle. Ik sms je nog wel wat namen en jaartallen.” Voor ik haar heb kunnen bedanken voor haar tijd, heeft ze alweer opgehangen.

Het volgende verhaal wacht op haar.