Waar komt toch die eeuwige plandrift vandaan?
Elen Demir
Elen Demir
Contributor

Deze hoogleraar heeft een verklaring én oplossing voor onze eeuwige plandrift

Kop koffie drinken? Hmm, ik heb nog wel een gaatje woensdagavond over drie weken. Onze agenda tot de nok toe vol plannen is een bekend kwaaltje. We vroegen hoogleraar Irene Stengs waarom we dit toch doen én hoe ermee te stoppen.

Hoogleraar Irene Stengs
Hoogleraar Irene Stengs

Tijdens mijn uitwisseling in Istanbul leefden mijn Erasmusvrienden en ik van dag tot dag. Naast een ijdele poging tot studiegerelateerde zaken, was onze voornamelijkste zorg hoe we eens goed de bloemetjes buiten konden zetten. Hoe we dat deden? Door zo min mogelijk plannen. De leukste etentjes, feestjes en andere verzetjes ontstonden - en escaleerden - immers vooral spontaan. Bij terugkomst in Nederland nam ik me heilig voor deze lijn voort te zetten in mijn vertrouwde omgeving.  

Maar tot mijn grote ergernis zat mijn agenda al snel weer propvol. Koffieafspraak met een vriendin:  “Ik kan woensdag wel over drie weken”. Dagje naar het strand: “Heb jij nog plek ergens in september?” Weekendje weg: “Ik stuur wel even een datumprikker, is wel zo handig!” Weken van tevoren plan je iets en als de langverwachte afspraak nabij komt, neemt de druk om het leuk te hebben Bijbelse proporties aan. Zeg maar vaarwel tegen de onverwachte avonturen en de daarbij horende escalaties.

Waarom staan agenda’s hier in Nederland weken van tevoren vastgepind? En is dit nou typisch Hollands? Als je het aan de expats in Amsterdam vraagt, beamen ze dit. Het valt hen op dat integreren met de locals een pittige klus is. Want tja, ze zijn altijd maar druk.

Waar komt toch die eeuwige plandrift vandaan?
Waar komt toch die eeuwige plandrift vandaan?Unsplash

Ik vroeg mij af waarom dat is én wat we tegen dit hardnekkige Hollandse kwaaltje kunnen doen. Daarom belde ik bijzonder hoogleraar Antropologie van ritueel en populaire cultuur Irene Stengs (VU/Meertens Instituut) op.

Waarom zijn wij Nederlanders altijd te druk voor een spontane afspraak?

“Daar begin je al met een verkeerde aanname. De harde waarheid is dat mensen niet te druk zijn als ze zeggen dat hun agenda vol zit. Ze maken gewoon geen tijd voor jou. Dit is overigens niet alleen iets wat Nederlanders doen. Ook in andere samenlevingen hebben mensen het steeds drukker.”  

Het is dus gewoon een smoesje?

“Nou ja, het gaat vooral om prioriteiten. In onze samenleving wordt er wél tijd vrij gemaakt voor bijvoorbeeld je geliefde, goede vrienden en familie. Maar minder voor spontane afspraken met mensen die je niet zo goed kent.”

Is dit typisch Nederlands?

“Nederlanders hebben inderdaad een gesloten cultuur. Veel mensen zullen niet zomaar iemand spontaan bij hen thuis uitnodigen. Rond etenstijd is dat al helemaal not done. Probeer maar eens rond zes uur ‘s avonds bij mensen aan te bellen. Dat wordt heel onbeleefd gevonden. Dus ja, Nederland heeft een relatief gesloten samenleving.”

Nu je het zegt, in Istanbul had ik prima rond etenstijd aan kunnen bellen.

“In Turkije zijn mensen inderdaad heel hartelijk. Iedereen kan altijd een vorkje meeprikken. Het heeft soms ook zijn nadelen, hoor. Toen ik in Turkije op vakantie was, werd mij zoveel eten aangeboden dat ik het simpelweg niet meer aankon.”

Herkenbaar! Kunnen Nederlanders daar geen voorbeeld aan nemen?

“Je kan hier niet zomaar van ‘de Nederlander’ spreken. Er zijn grote verschillen tussen generaties, stad en platteland en opleidingsniveau. Al deze factoren kunnen medebepalend zijn voor hoe mensen tegenover spontaniteit en gastvrijheid staan. Onze samenleving is de afgelopen jaren ook erg veranderd. Vroeger zat iedereen bij wijze van spreken stipt om zes uur achter de aardappels.”

Heeft het ook wat te maken met de gigantische druk die de gemiddelde werkende Nederlander ervaart?

“Klopt, en dat begint vaak al voordat mensen gaan werken. Met studie, bijbaantjes en sociale verplichtingen blijft er weinig ruimte over voor spontaniteit. Dit zorgt ervoor dat er efficiënter met de tijd om moet worden gegaan.”

We moeten niet vergeten dat plannen ook een mooie eigenschap is

Hoogleraar Irene Stengs

“Mensen kloppen dus meestal niet op de bonnefooi bij kennissen of vrienden aan. Je kan het risico wel nemen, maar het wordt je óf niet in dank afgenomen, óf je staat daar voor niets. Het omgekeerde is ook waar. Als je elke zondag bij je oma op de koffie gaat, is het heel onbeleefd om zomaar niet te gaan als je even geen zin hebt.’’   

Is dit niet vrij ouderwets?

“Ja, maar ik begrijp de neiging tot plannen wel. Al die ambities en verplichtingen nemen nou eenmaal veel tijd in beslag. We moeten ook niet vergeten dat het een hele mooie eigenschap kan zijn. Plannen helpt namelijk om onze ambities waar te maken.”

“We moeten niet vergeten dat plannen ook een mooie eigenschap is”
“We moeten niet vergeten dat plannen ook een mooie eigenschap is”Unsplash

“Je ziet trouwens dat andere landen ook anders kijken naar effectieve tijdbesteding. Neem bijvoorbeeld Spanje. Vroeger hielden werknemers een lange siësta vanwege het hete klimaat. Nu hangen er in Spanje airco’s op de kantoren, waardoor mensen gewoon kunnen doorwerken. Deze verandering past perfect in onze marktgerichte opvatting over tijdsbesteding en productiviteit.”

Heb je nog tips voor expats paraat die graag wat meer contact met Nederlanders willen?

“Begin met mensen op je verjaardag uit te nodigen. Het vieren van verjaardagen lijkt heel normaal, maar in weinig landen wordt de verjaardag door volwassenen zó uitgebreid met familie en vrienden gevierd als in Nederland. Een uitnodiging voor een verjaardag is een teken van waardering en mensen zullen dit niet snel afslaan. Het is een goede manier om buiten de formele werksfeer een relatie met collega’s op te bouwen. En wie weet ontvang je wel een uitnodiging terug!”

En wat moet je doen als je een Nederlander bent en helemaal klaar bent met dat eeuwige geplan?

‘’Schoon je agenda eens op. Plan dus lekker een dag in zonder verplichtingen.”

Oej, daar beginnen we alweer te plannen!

“Haha, ja daar heb je gelijk in, maar je moet ergens beginnen. Mocht je op zo’n vrije dag zin in avontuur hebben, dan zou ik toch gewoon eens spontaan bij vrienden aanbellen.”

Doorbreek het taboe en spreek eens spontaan af!

Hoogleraar Irene Stengs

De kans zit er alleen dik in dat ze al afspraken hebben.

‘’Het gaat inderdaad tegen de algemene mores in, dus veel mensen zullen hier even aan moeten wennen. Maar waarschijnlijk vinden ze het best wel gezellig en gooien ze hun drukke schema om. Dus stuur geen appjes van tevoren - want dan plan je toch - en sta gewoon voor hun neus.”

Krijgen ze dan geen hartverzakking?

“Doe het gewoon en doorbreek het taboe! Bovendien inspireer je anderen om hetzelfde te doen. Zo gun je jezelf en anderen het wat lossere bestaan waar iedereen soms naar snakt.’’