Weet jij waar de sleepwet over gaat?
Foto van Eva Jinek

De sleepwet: alles wat je moet weten voor het referendum van woensdag

Weet jij al wat je woensdag gaat stemmen in het referendum over de sleepwet? Of weet je eigenlijk nog niet zo goed waar het precies over gaat? Niet gek, het onderwerp is ook erg complex. We leggen het hier voor je uit!

Weet jij waar de sleepwet over gaat?
Weet jij waar de sleepwet over gaat?Unsplash

Naast de gemeenteraadsverkiezingen kan je aanstaande woensdag ook stemmen in het referendum over de sleepwet (sorry: Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten). Maar wat houdt deze wet eigenlijk in? En waarom zijn mensen voor of tegen? In dit artikel van de NRC wordt alles uitgebreid uitgelegd. Lees hier de belangrijkste punten zodat je woensdag goed geinformeerd naar de stembus kan.

1. Wat doen de geheime diensten en wie controleert ze?

De geheime diensten die we in Nederland hebben, zijn de AIVD en de militaire variant, de MIVD. Ze hebben als doel om de veiligheid te garanderen van de Nederlandse staat, haar democratie en haar burgers. Hiervoor hebben ze speciale bevoegdheden gekregen zoals het hacken, afluisteren en volgen van mensen.

Het gebouw van de AIVD in Zoetermeer
Het gebouw van de AIVD in ZoetermeerANP

Deze bevoegdheden kunnen ze niet zomaar gebruiken. Om ervoor te zorgen dat ze deze bevoegdheden niet misbruiken, worden de handelingen van de geheime diensten gecontroleerd. Ze moeten van te voren toestemming vragen aan ministers om te mogen hacken of afluisteren. En achteraf bekijken toezichtscommissies of alles wel volgens de wet is gegaan. Het parlement controleert uiteindelijk weer de verantwoordelijke minister.

2. Hoe gaat het nu?

De huidige wet die de bevoegdheden van de geheime diensten regelt, stamt uit 2002. De diensten willen zelf dat deze wet gewijzigd wordt. Door de technologische vooruitgang van de afgelopen zestien jaar zou de huidige wet niet meer toereikend zijn.  

De oude wet is door de technologie ingehaald
De oude wet is door de technologie ingehaald Pexels

Een van de dingen die de geheime diensten doen is het zoeken naar aanwijzingen  voor bedreigingen, zoals aanslagen. Dat doen ze door ongericht en op grote schaal communicatiestromen te onderscheppen. Nu mag dit alleen nog via de ether (door de lucht). Het grootste deel van de communicatie, zoals emails en telefonie, loopt tegenwoordig echter via internetkabels. De kabel mag nu alleen gericht afgetapt worden, dus als er al een persoon of organisatie in beeld is. En dat vinden ze onhandig.

3. Wat gaat de sleepwet veranderen?

In de nieuwe wet mogen de veiligheidsdiensten wél bij de internetkabels. Ze willen tapjes plaatsen op plekken van de kabel waar veel relevant verkeer langskomt. Na goedkeuring van de minister en een nieuw toezichtsorgaan, de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB), kan op een dergelijk tappunt de datastroom worden afgetapt.

Verkeer dat aan bepaalde indicatoren voldoet, kan dan worden gekopieerd. Bijvoorbeeld omdat het uit landen als Syrië of Rusland komt, landen waar Nederland mee op gespannen voet staat. De inhoud van de communicatie is niet direct toegankelijk voor de geheime dienst. Ze kunnen wel zien wie er wanneer contact hebben gehad en hoe lang dat contact duurde.

Met de nieuwe wet kunnen internetkabels worden afgetapt
Met de nieuwe wet kunnen internetkabels worden afgetaptANP

Volgens de geheime diensten zal het grootste deel van de data, wel 95 tot 98 procent, op korte termijn worden vernietigd. En de mails en telefoongesprekken waar de geheime dienst wél in geïnteresseerd is, mogen pas na toestemming van de TIB worden ingezien. Deze mogen vervolgens drie jaar worden bewaard.

Naast het aftappen van internetkabels worden in de nieuwe wet ook de bevoegdheden van de inlichtingendiensten om te hacken uitgebreid. Er mag dan ook gehackt worden via derden. Oftewel: hacken via een onschuldig niet-doelwit om bij het doel te komen.

Waarom zijn mensen voor de wet?

Het voornaamste argument vóór de wet is simpel: het moet de veiligheid vergroten. Beweringen door voorstanders dat de nieuwe wet op zichzelf aanslagen zal verijdelen zijn echter overdreven. Bewijs is hier niet voor, er zouden bij aanslagen veel meer factoren in het spel zijn.

Woensdag mogen we al stemmen
Woensdag mogen we al stemmenANP

De nieuwe wet kan diensten wel helpen door binnen zeer korte tijd veel mogelijk relevante data binnen te halen. Hiermee hopen ze verdachten, (toekomstige) daders of medeplichtigen makkelijker te kunnen opsporen. Voorstanders vertrouwen de geheime diensten daarbij dat ze verantwoordelijk met deze data omgaan.

Waarom zijn mensen tegen de wet?

Voor de tegenstanders van de wet is het belangrijkste argument dat de wet de privacy schaadt. Daar hebben ze een punt, maar ook dit wordt vaak overdreven. Het grootschalig binnenhalen van willekeurige informatie van onschuldige mensen zal, voor zover duidelijk, in de praktijk niet gebeuren.

Maar sommige mensen vertrouwen de veiligheidsdiensten niet helemaal, of de manier waarop zij met data omgaan. Ook zou de opgevangen data uitgewisseld kunnen worden met buitenlandse diensten. Ze vinden het risico te groot dat bijvoorbeeld Israël, Turkije of Amerika zo informatie van Nederlandse burgers in handen krijgt.

Tegenstanders van de wet demonstreren in Den Haag
Tegenstanders van de wet demonstreren in Den HaagANP

Ten slotte vinden veel tegenstanders de nieuwe hackbevoegdheden nog ingrijpender dan het aftappen van de kabel. Zij vinden het hacken via onschuldige derden te ver gaan. Kunnen journalisten dan nog hun bronnen beschermen? Al met al vinden de tegenstanders dat er met de nieuwe wet een te hoge prijs wordt betaald voor extra veiligheid.

Het is en blijft een erg ingewikkeld onderwerp. Maar we hopen dat je nu een beter beeld hebt van de discussie rond de sleepwet en de handvatten hebt om zelf een beslissing te maken. Zodat je weet wat je vindt als je gaat stemmen.

NRC wijdt verder uit over de vragen die spelen rond de sleepwet. Lees het artikel via de onderstaande link:

Bron: 
NRC