“De enige reden dat baarmoederhalskanker nog bestaat, is omdat het een vrouwenziekte is”

Eva Jinek: “Soms ontmoet je iemand die zó overtuigend met een missie bezig is, dat je niet anders kan dan meedoen! Lex Peters is zo iemand. Lees hier hoe hij de levens redt van miljoenen vrouwen wereldwijd.”

Lex Peters. Foto: Veerle Weustink

Waarom Eva ambassadeur is van de Female Cancer Foundation

Eva Jinek: “Ken je dat? Dat je compleet weggeblazen wordt door iemands oprechtheid en overtuiging? Dat overkwam mij, toen ik een paar jaar geleden dr. Lex Peters ontmoette. Heeft hij een simpele en goedkope manier ontdekt om de levens te redden van miljoenen vrouwen wereldwijd. Hij kan namelijk de voorstadia van baarmoederhalskanker onder zeer primitieve omstandigheden – in de woestijn, diep in de jungle, in afgelegen bergen of binnenlanden – opsporen en behandelen. Daarmee helpt hij vooral kwetsbare vrouwen.”

Ik hoefde geen seconde na te denken!

Eva Jinek

“Deze vrouwen komen niet in mooie klinieken zoals wij, of bij die fijne huisarts om de hoek die onder je zorgverzekering valt. Zij krijgen geen gratis screening die je door de overheid wordt aangeboden, zodat je een vreselijke ziekte zoals baarmoederhalskanker voor kunt zijn. Toen Lex mij vroeg of ik ambassadeur wilde zijn voor zijn stichting hoefde ik dan ook geen seconde na te denken. Dat is de Female Cancer Foundation, en dat is de enige stichting waarvoor ik ambassadeur ben. Met trots. Lees hier zijn gesprek met mijn redacteur Veerle Weustink.”

Lex Peters en zijn boek 'A World without Cervical Cancer'. Foto: Veerle Weustink

Een man vol verrassingen

Het cv van Lex Peters (67) is – om maar even een gierend understatement te gebruiken – zo slecht nog niet. Hij is hoogleraar Gynaecologie, heeft jarenlang gewerkt in Kenia als tropenarts en kreeg een koninklijke onderscheiding voor zijn werk met de Female Cancer Foundation. Als je het zo op een rijtje zet, klinkt het ook alsof deze man niets anders doet dan werken. Maar Lex Peters is een man vol verrassingen. Zo kon je hem tot voor kort zomaar tegenkomen achter de bar in de Jordaan. Samen met zijn broer was hij namelijk jarenlang eigenaar van café Proust op de Noordermarkt. “Na mijn werk in het ziekenhuis, fietste ik naar onze kroeg om daar achter de bar te staan. Waarom? Gewoon omdat ik het leuk vond en geniet van het contact met mensen in allerlei verschillende omstandigheden!”

Inmiddels is Lex (ik mag, nee móét hem tutoyeren) met pensioen. Maar hij zit zeker niet stil. Hij is oprichter en voorzitter van de Female Cancer Foundation. Een organisatie met één doel: een wereld zonder baarmoederhalskanker. En dat is nodig, want jaarlijks wordt bij meer dan 500.000 vrouwen baarmoederhalskanker vastgesteld. Ongeveer de helft van deze vrouwen overlijdt aan de gevolgen van de ziekte, vooral in ontwikkelingslanden.

Het medicijn tegen baarmoederhalskanker staat in je keukenkastje

Lex Peters

Bedankt dat je tijd voor me vrij kon maken, Lex. Je zegt dat een wereld zonder baarmoederhalskanker mogelijk is, waar baseer je dat op?

“Heel simpel gezegd: baarmoederhalskanker wordt veroorzaakt door het Human Papilloma Virus (HPV ofwel het ‘wratvirus’). Het is dus een virusziekte, en tegen virussen kan je vaccineren. Dat, in combinatie met goede screening, maakt het theoretisch mogelijk deze ziekte 100% uit te roeien.”

Theoretisch zeg je, maar wat houdt ons praktisch dan tegen? Is de screening dan zo moeilijk?

“Nee, totaal niet! Ik zeg altijd: het medicijn tegen baarmoederhalskanker staat in je keukenkastje. Namelijk een fles tafelazijn van veertig eurocent. Met één zo’n fles kunnen we honderd vrouwen screenen. En de behandeling zelf is doodsimpel.”

Het belangrijkste in dit werk is: respect, respect, respect

Lex Peters

Zo simpel dat je het aan mij kan leren?

“Heb je werkende ogen en twee handen? Nou, dan kan je het! Met een wattenstaafje breng je wat azijn aan op de baarmoedermond. Normaal is die roze. Maar als de baarmoedermond wit wordt, dan weet je: er gebeurt hier iets, hier zijn snel delende cellen. Dan pak je wat vloeibare stikstof en breng je dat drie minuten aan. Vijf minuten wachten en vervolgens behandel je weer drie minuten met stikstof. Dan is de afwijking behandeld. Zo makkelijk is het! En alles in één bezoek. Je komt naar de kliniek met een afwijking maar gaat weer gezond naar huis.”

Sign me in!

“Het is geen ingewikkeld werk, maar het belangrijkste is: respect, respect, respect. Het is natuurlijk heel erg intiem om met je benen wijd in zo’n stoel te zitten en de behandeling te ondergaan. In die vijf minuten dat je moet wachten, raad ik de verloskundige altijd aan een praatje te maken. En niet gaan zitten sms’en met je tante, of zo.”

Lex laat zien hoe je het best een gynaecologische stoel kan maken. Foto: Chantal Spieard

Als het zo makkelijk is én compleet behandelbaar, waarom gaan er dan nog steeds zoveel vrouwen aan dood?

“Goede vraag. De meeste vrouwen die overlijden aan baarmoederhalskanker wonen in afgelegen gebieden in ontwikkelingslanden. Daar hebben vrouwen nauwelijks toegang tot goede zorg. Daarom gaan we juíst naar deze landen met ons programma. Het is geen makkelijke weg, maar theoretisch kunnen we óók daar baarmoederhalskanker uitroeien. Maar dan moet je ook bereid zijn naar die ver afgelegen gebieden te gaan om het programma te introduceren. En we moeten de mannen meekrijgen, anders gaat het nooit lukken.”

Als mannen deze ziekte zouden hebben, zouden ze mijn deur platlopen

Lex Peters

Wat bedoel je daarmee?

“Ik zeg wel vaker: als dit een mannenziekte was geweest, was het gevecht tegen baarmoederhalskanker veel sneller verlopen. Misschien zou het dan zelfs de wereld al uit zijn. In de landen waar wij langsgaan, krijgen vrouwen niet altijd toestemming van hun man om naar de dokter te gaan voor een screening. De vrouwen kunnen niet gemist worden, of het wordt als onbelangrijk gezien. Zo oneerlijk. Want als mannen deze ziekte zouden hebben, zouden ze mijn deur platlopen. Dat weet ik zeker!”

Lex met Keniaanse vrouwen. Foto: Chantal Spiard

Naast de problemen in de derde wereld is ook in Nederland baarmoederhalskanker toch nog niet verdwenen?

“Klopt, maar in Nederland is het een ander verhaal. In theorie zijn de obstakels hier gering. Screening is voor iedereen toegankelijk en sinds 2009 krijgen alle meisjes op hun 13e een uitnodiging voor een HPV-vaccinatie tegen baarmoederhalskanker. Alleen zijn er nog steeds meisjes en jonge vrouwen die zich niet laten vaccineren: uit angst, of door dingen die ze op het internet gelezen hebben. Er is online een hele sterke anti-vaccinatielobby. Daarnaast speelt ook nog eens mee dat het HPV-virus overgedragen wordt door seks. Ouders vragen zich af: moet ik mijn dochter inenten voor iets dat seksueel overdraagbaar is?”

Eva heeft wel eens gezegd: “Ik zou mijn dochter zeker laten inenten tegen baarmoederhalskanker.” Jij bent zelf ook vader, had je het je eigen dochter aangeraden?  

“Het is wikken en wegen. Maar ik zou mijn dochter wel aangeraden hebben om zich te laten vaccineren. Het kan in Nederland, daar moet je gebruik van maken! Maar toegegeven: de vaccinatie voor baarmoederhalskanker is heel slecht geïntroduceerd in Nederland. De nadruk is te veel gelegd op dat het een seksueel overdraagbaar virus is.”

Het HPV-virus bezitten, is niks om je voor te schamen!

Lex Peters

Stel dat dit een virus was geweest dat niet via seks overgedragen werd, maar bijvoorbeeld door niezen. Was het dan anders geweest?

“Ja, misschien wel. Het HPV-virus is overal en heel veel mensen hebben het. Dat hoeft geen probleem te zijn, want normaal is je immuunsysteem sterk genoeg om het virus te bestrijden. Het is net zoiets als de griep: als je weerstand even wat lager is, heeft het virus kans om zich te vermenigvuldigen. Niets om je voor te schamen dus! We moeten minder de nadruk leggen op dat het HPV-virus seksueel overdraagbaar is. Dat is onnodig stigmatiserend.”

Even terug naar jou, Lex. Je kan gerust stellen dat de Female Cancer Foundation jouw levenswerk is. Waarom is het voor jou zo belangrijk om je hiervoor in te zetten?

“Het zat er al jong in vrees ik. Ik ben het jongste kind van een domineesgezin van zeven kinderen. Noem het zendingsdrang, maar als ik iets heb meegekregen van mijn ouders, is het wel een sterk gevoel voor rechtvaardigheid. Mijn eerste spreekbeurt op de basisschool ging over drie mannen die een belangrijke rol hebben gespeeld in de Amerikaanse burgerrechtenbeweging. Dominee Martin, dominee Luther en dominee King.”

Lachend: “Daar ging ik een beetje de mist in. Maar ondanks dat ik niet doorhad dat Martin Luther King één persoon is – en niet drie personen - was ik op jonge leeftijd al gefascineerd door mensen die de wereld een betere plek wilden maken. Toen ik moest kiezen wat ik na de middelbare school zou gaan doen, besloot ik medicijnen te gaan studeren. Op die manier kon ik ook iets beteken voor mensen. Nationaal én internationaal.”

Foto: Chantal Spieard

Je hebt jarenlange ervaring in het behandelen van vrouwen, heb je nog wat tips voor de volgende generatie artsen?

“Ik zeg vaak: wij behandelen geen klachten, we behandelen vrouwen met klachten. Ik kijk niet alleen naar de klacht, maar ook naar de psychische, sociale en culturele aspecten, naar alles eigenlijk. Helaas wordt dat wel eens vergeten in de medische wetenschap. Artsen zijn vaak zo druk bezig met het protocol volgen, dat ze vergeten om vragen te stellen en om te luisteren naar hun patiënten. Geloof me: als je vijf minuten langer praat met je patiënten en hun angst of hun onzekerheid wegneemt, dan is je behandeling vijf keer effectiever. Of dit nou in Nederland is of in de derde wereld.”

Hoewel alleen vrouwen overlijden aan deze ziekte, zijn mannen en vrouwen indirect ook het slachtoffer

Lex Peters

Wat denk je: ga jij het eind van baarmoederhalskanker nog meemaken of is dit iets voor de volgende generatie?

“Ik denk dat het nog wel een paar generaties duurt voor het écht verdwenen is. Maar er is nu ook heel veel wat we kunnen doen! Door juíst naar die landen te gaan waar screening nodig is en daar ter plekke zorg te verlenen. Maar ook door voorlichting en educatie. Niet alleen aan vrouwen, maar óók aan mannen. Want hoewel alleen vrouwen overlijden aan deze ziekte, zijn mannen en vrouwen indirect ook het slachtoffer. Als je moeder of partner overlijdt aan een ziekte die te voorkomen is, is dat een verlies voor iedereen.”

Dus jij blijft in ieder geval doorgaan?

“Jazeker! Wacht maar: over een paar generaties sterft er hopelijk geen één vrouw meer door baarmoederhalskanker. Daar gaan we voor zorgen!”

Wil je meer weten over Lex Peters en het werk van de Female Cancer Foundation? Kijk dan op www.femalecancerfoundation.org